Almanya

Welatekî Ewropayê

Almanya (Dengdani/ˈɑːlˈmɑːnjɑː/; bi almanî: Deutschland, bilêvkirin: [ˈdɔʏtʃlant]); bi fermî Komara Federal a Almanyayê an KFA (bi almanî: Bundesrepublik Deutschland Derbarê ev deng Guhdar bike , welatekî federalê Ewropaya Navendî ye ku bi welatên ewropî yên wekî Danîmarka, Polonya, Komara Çek, Awistriya, Swîsre, Fransa, Lûksembûrg, Belçîka û Holendayê re sinor e. Ji aliyê bakurê ve perav ên wî bi Deryaya Bakur û bi Deryaya Baltikê re hene.

Komara Federal a Almanyayê
Bundesrepublik Deutschland[lower-alpha 1]
Ala Mertal
Sirûd: Deutschlandlied
(bi ku: "Strana Almanyayê")
(tenê ayeta sêyem)[lower-alpha 2]
Cihê  Almanya  (keskê tarî)

– li Ewropa  (kesk & gewrê tarî)
– li Yekîtiya Ewropayê  (kesk)  –  [Rênîşan]

Paytext
û bajarê mezin
Berlin [a]
52°31′Bk 13°23′Rh / 52.517°Bk 13.383°Rh / 52.517; 13.383
Zimanên fermî Almanî[1][lower-alpha 3]
Komên etnîkî
Demonîm Alman
Rêveberî Komara federaliya parlamenî
 •  Serok Frank-Walter Steinmeier
 •  Kanslêr Olaf Scholz
 •  Serokên Bundestag Bärbel Bas
 •  Serokên Bundesrat Bodo Ramelow
 •  Serokê Federal Dadgeha Destûra Bingehîn Stephan Harbarth
Pêşvebirî
 •  Meclîsa jorîn Bundesrat
 •  Meclîsa jêrîn Bundestag
Damezrandin
 •  Împaratoriya Romaya Pîroz 2ê sibata 962an 
 •  Konfederasyona Almanyayê 8ê hezîrana 1815an 
 •  Împaratoriya Almanî 18ê kanûna paşîn a 1871ê 
 •  Komara Weimarê 11ê tebaxa 1919an 
 •  Komara Federal 23ê gulana 1949an 
 •  CAE Bingeh[lower-alpha 4] 1ê kanûna paşîn a 1958an 
 •  Veyekbûn 3ê çiriya pêşîn a 1990an 
Rûerd
 •  Giştî 357,168 km2 (63.)
Gelhe
 •  2021 Texmînkirin 83,129,285[2] (16.)
 •  Tîrbûn 232/km2} (58.)
TBH (PHK) 2021 texmînkirin
 •  Giştî $4.743 trîlyon[3] (5.)
TBH (nomînal) 2021 texmînkirin
 •  Giştî $4.319 trîlyon (4.)
Gini (2019) 29.7[4]
nizm
PPM (2019)Zêdebûn 0.947[5]
pir bilind · 6.
Dirav Euro () (EUR)
Demjimêr CET (UTC+1)
 •  Havîn (DH) CEST (UTC+2)
Hatûçûna ajotinê rast
Koda telefonê +49
ISO 3166 DE
Înternet TLD .de û .eu

Paytext û cihê rûniştina hikûmetê Berlîn e, lê berê wezareta federal li Bonnê bû. Sîstema polîtîk federalî ye û ev sîstem bi şiklê demokratiya parlemanî hatiye organîzekirin. Li gorî benda 20emîn a destûra bingehîn, Almanya dewleteke federal, demokratîk û sosyal e. Ev dewleta federal ji 16 dewletên federe (dewletên herêmî, federedûgel) pêk tê. Dewleta Federal endamê Neteweyên Yekbûyî, Yekîtiya Ewropayê, NATO û G8ê ye.

DîrokBiguherîne

  Gotara bingehîn: Alman

NIQTEYA DESTPÊKIRINÊ

German heye kokên wê di dawiya sedsala XIX, piştî firotinê ji serwerî û giva German li Empire German. Û ji bo were rastîn, mark zêr re xuya bû di 1873, û Almanyayê, bi thoroughness pêgirê wan jî tê hesabkirin derbasbûna ji currencies şundamayî multiple bi yek. Kursa dawî wiha - thaler sê zîv ji yek brand.

 
Padîşahiya Germanî li Ewropa û Afrîkayê dora salan 476 PZ

SEDSALA NÛ

Piştî ku Almanya Cîhanê yê Yekem de dayîna rates zêr dev û mark zêrîn ya ku li ser kaxezê şûna. Ev brand a German, belkî bextreştirîn hemû di dema jiyana ji pereyê yekane German e. Ev di vê demê de bû, lê ji Almanya, ket şokek mezin, di nav de an enflasyon destpêka nedîtî yên ku 20-î yên sedsala bîstan de. Zavan, ku dem di mezhebên yek, pênc, pêncî milyon bûn. marks German (photo jêrîn de), û li tevahiya gelê German jiyan a rastî, bi rastî yek ji krîzên aborî yên sedsala 20'an de. Piştî ku hemû, rêjeya enflasyonê ya ji% 25 di rojê de bû, ku tê, buhayê ji bo 3 rojan diçe du car. Bi vê asta enflasyonê, pere ye, bi rastî jî ji bilî kaxez bûn.

Mark German Photos of wan salan de bi awayekî zelal vê tesdîqkirin. Lê dîsa li ser dîroka pereyê German. Di sala 1924 de, li Reichsmark (û girêdayî bi zêr) li Elmanyayê hat kirin pêk hat. Bi vî awayî, bi nirxê ya Reichsmark yek trîlyon marks paper bû! Ev heta dawiya Şerê Cîhanê yê Duyemîn dom kir û meşa xwe di dema dagîrkirina ji aliyê hêzên hevpeyman ve berdewam dike. Li ser pirsa ji reform, bê guman, bû bala yek ji çar welatên hevpeyman de, û parvekirina Germany nav wan herêmên ji berpirsiyariya ne. Ev hemû ji bo derketina holê ya birin di bazara qaçax de, ku li ser nîv hemû danûstandinên fînansî û bazarî currency pêk tiştên pir awarte bûn, carna ew cixare Amerîkayê bûn. Çiqas e deqa German di wan salan de? hûn dê gelek ji pêşnîyarên bibînin, û buhayê eger xwest guhertin wê, bê guman, li ser kalîteya û bê hempa ji bill,.

JIYANEKE NÛ

Ev bû ne heta Hezîrana 1948 de, bû hingê li ser xaka herêma Anglo-Amerikanî nav dewra a pereyê nû hat derxistin - markên. Operasyona ji reformên diravî li sirveşartinê amade kirin, li fatoreyên xwe yên li Amerîkayê hatin weşandin û Almanya bi Spain ket. Derbasbûna bi pereyê nû gîhan bêqîmet Reichsmark, ku hê jî di qada berpirsiyariya ên Yekîtîya Sovyetê bikaranîn. Bersiva ku di hatina ne - Berlin, hate astengkirin û di dawiyê de Almanya û her tim di nav du dewletan de dabeş kirin. Di rastiyê de, ji bo jihevcudakirina Germany cihê wekî encama derketina holê ya markên girt. Ji wê gavê, bû brand German in Western û Germany Eastern hene.

ZEMANÊ JI ARAMÎ

By nîvê salên 50'î markên a modela aramî bû. Wek ku lêkolînên di dawiya salên 70'yî li banî tê, hema hema 30 salan ya hêza kirînê ya brand ket destê nîv, ku, lê belê, yek ji encamên herî baş di cîhanê de bû. Di dolar, ev rêje daket ji% 60 û sterling zêrê bêtir ji% 80 ji dest da. Piştî welatî (li 1990) û li brand German careke din bibin yek. Ji bilî vê, li gorî mêjera heta 4 hezar û şopên Rojhilata dikare li rêjeya yek bi yek ku, deriyek, doza rêza cidî di navbera Hikûmeta German û Bankaya Federal bû, guhertin. Di vê rewşê de, her hevwelatiyekî ji Almanyaya Rojhilat, ji bo cara yekemîn li rojavayê yên li welêt serdana, a doychmarok sed stand. Lê belê, tevî vê yekê ku deqa German hejiya ne. Di salên borî de ji sedsala bîstan de, ku deqa German - Deutschemark - ma yek ji pereyê herî stabîl ya Ewropayê, bi serkeftî ji hev bi dolarê wek store ji nirxê.

Di 2002 deqa ji aliyê euro hate guhertin. Di vê navê de, di kursa dîrokî ya December 31, 2001: deqa German li dijî Rûble - 13.54. Gelek alman nedixwast ku tev bi dirava netewî ne, û niha beşek girîng ji nifûsa Almanya, hêvî ji bo vegera wê kir.

di 2010 de da xuyakirin, ku bêtir ji 50% ji Almanan ji hizira amade ne ku li ser euro ji bîr bikin û vegerin li brand in. Û di girêdanekê de bi pêla gêr dawî ji vebijêrkên wê yên li Ewrûpa, pirsa li ser redkirina yên pereyê yekane rabe, li Elmanyayê, ew bêtir û bêtir caran. Lê belê, ji bo parastina euro ji aliyê kesayetî. Bi vî awayî, rêjeya enflasyonê li Almanyayê - 1.5%, dest di 2002 de, li dijî 2.6% - berî derbasbûna bi pereyê yekane. Hikûmeta German kategorîk dijî vegera yên brand, di heman demê de vebijêrkên curbicur jî hînê di nav derdorên cuda yên nîqaş li xelkê Almanyayê.

Tê pêşbînîkirin ku mirovên kevnar herî kêm 6 hezar sal berê li Almanyayê hebûn. Yekemîn fosîlên mirovî ya ne-modern (Neandertal) li Geliyê Neander hatiye dîtin.[6] Li Jura Swabian de delîlên kevnar ên bi vî rengî yên mirovên nûjen hatine dîtin ku di nav de bilûrên 42 hezar salî ye û amûrên muzîkê yên herî kevn in ku heta niha hatine dîtin.[7] Di lêkolînên arkeolojîk de Miroveşêr a ku ji 40 hezar sal berê ye û Venûsa 35 hezar salî ya Hohle Fels, hatine dîtin.[8]

Hilweşîna Dîwarê BerlînêBiguherîne

 
Nexşeya Almanyayê Rojhilat û Rojava

Ew li Trabant bû ku hezaran Almanên Rojhilatê sînor li dora 9ê çiriya paşîn, 1989-ê di 9-ê çiriya paşîna, 9ê çiriya paşîna çiriya paşîna çiriya paşîna çiriya paşîna çiriya paşîna çiriya paşîn, 1989-ê de diqewiminin. Ev ji Trabantayê rizgariya otototîk û yek ji navnîşên naskirî yên Elmanya Rojhilata Navîn û Fall komunîzmê

Li ser di parçeyek li Walla Berlînê ya ku ji bo galeriya gelemperî ne tenê neheqiya dîwarê di çiriya paşîna 1989ê de li Biryara Kendurê Birgit Kinder heye, lê Trabantê piçûk, ku otomobîla piranîya Almanya Rojhilata Navîn di 1989 .

Wekî ku vekişîna Almanya dest pê kir, ji bo Trabantê daxwaz dikin. Niştecîhên rojhilat yên erebên duyemîn yên erebên rojavayî yên bijartî û pêşangeha hilberê li 1991-ê ve girêdayî bûn. Îro îro ev otomobîlên piçûk ên ku ji ajokarên ciwanan re hene ku ji hêla tamîrdirêj û veguhastin in. Li seranserî cîhanê ku gelek ji bo erebek komunîst vekişîna gelek erebên Trabantêhene.

ErdingarîBiguherîne

Li Almanyayê derdora 80 bajarên mezin (hejmara rûniştvanan di ser 100.000) hene. Hejmara rûniştvanên 14 ji wan di ser 500.000 hezarî de ye.

Pênc bajaren herî mezin ev in (dem: kanûna pêşîn 2005):

  1. Berlîn, 3,51 milyon
  2. Hamburg, 1,75 milyon
  3. München, 1,38 milyon
  4. Köln, 1.024.373
  5. Frankfurt am Main, 687.775

Berlin bi 3,5 Milyon rûniştvan bajarê herî mezine yê Almanyayê ye.

Wekî din derdora van bajaran herêmên avakirî (metropol) çêbûne ku bi milyonan mirov lê dijîn. Li gor hejmara rûniştvanan herêmen herî mezin ev in:

  1. Herêma Rhein-Ruhr, 11,3 milyon
  2. Herêma Berlin-Brandenburg, 4,5 milyon
  3. Herêma Frankfurt-Rhein-Main, 5,8 milyon
  4. Herêma Stuttgart, 3,9 milyon
  5. Herêma Hamburg, 5 milyon

Herêmên AlmanyayêBiguherîne

16 Herêmên Almanyayê hene. Ew her herêmek parlementoya bixwe heye û di hundur de gelek aiyan de zagonên xwe hêne. Ew 16 herêm û paytextên xwe wiha ne:

Rêz Herêm Paytext Rûerd (km²) Nifûs (bi hezaran)
1 Baden-Württemberg Stuttgart 35.751,46 10.632
2 Bayern München 70.551,57 12.604
3 Berlin [9] 891,85 3.419
4 Brandenburg Potsdam 29.485,63 2.450
5 Bremen Bremen[9] 419,38 654
6 Hamburg [9] 755,26 1.753
7 Hessen Wiesbaden 21.114,94 6.046
8 Mecklenburg-Vorpommern Schwerin 23.180,14 1.598
9 Niedersachsen Hannover 47.634,90 7.792
10 Nordrhein-Westfalen Düsseldorf 34.097,72 17.572
11 Rheinland-Pfalz Mainz 19.853,36 3.995
12 Saarland Saarbrücken 2.569,69 991
13 Saksonya Dresden 18.415,51 4.047
14 Sachsen-Anhalt Magdeburg 20.446,31 2.246
15 Schleswig-Holstein Kiel 15.799,38 2.814
16 Thüringen Erfurt 16.172,50 2.162

OlBiguherîne

Di gelên Almanyayê 60% xwe xiristiyanên ne (30.2% Katolîk û 29.2% Protestanî). 4% en xwe misilman û 34.1% ateîst û agnostîk in.[10]

 
Mezhebên serdest ên li Almanyayê wekî ku ji hêla Serjimêriya 2011-an ve bi karanîna pirsa nasnameyê ve hatî eşkere kirin.
şîn: Protestan
kesk: Katolîk
Sor: bê din
Rengên tarî piraniyek di navbera 50 û 75% de destnîşan dikin dema ku rengên herî tarî piraniyek mezin ji 75% zêdetir nîşan didin.

Helwesta Almanyayê ji Giştpirsiya serxwebûna Başûrê KurdistanêBiguherîne

Berdevkê Hikûmeta Almanyayê Martin Schaefer li ser pirseke di civîna çapameniyê ya li Berlinê dihat lidarxistine da rexne li biryara referandûmê ya yekalî ya Herêma Kurdistanê girtin. Schaeferî diyar kir ku gavên zerarê dide yekîtiya Iraqê, ne li gorî berjewendiyên civaka navneteweyî ne jî Almanyayê ye û got: "Li herêmê keseke eger, sînorê xwe yekalî bixwaze biguherîne an jî bixwaze dewlet ava bike, bi agir dilîze.Almanya di derbarê referandûma Herêma Kurdistanê de daxuyanî da

Herwiha Serokwezîra Almanyayê Angela Merkelê di bersiveke xwe de referandûma serxwebûna Kurdistanê ya 25ê Îlonê nirxand û got: "Di mijara têkoşîna dijterorê de divê piştgiriya Kurdistanê û Hêzên Pêşmerge were kirin. Di mijara referandûmê de jî em piştgiriya herêma kurdî di nav yekîtiya Iraqê da diparêzin."

Mijarên têkildarBiguherîne

ÇavkanîBiguherîne

  1. Bundespräsidialamt. "Repräsentation und Integration" (bi German). Roja wergirtinê: 8 adar 2016. Nach Herstellung der staatlichen Einheit Deutschlands bestimmte Bundespräsident von Weizsäcker in einem Briefwechsel mit Bundeskanzler Helmut Kohl im Jahr 1991 die dritte Strophe zur Nationalhymne für das deutsche Volk. [In 1991, following the establishment of German unity, Federal President von Weizsäcker, in an exchange of letters with Chancellor Helmut Kohl, declared the third verse [of the Deutschlandlied] to be the national anthem of the German people.]{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  2. Bevölkerungsstand am 30. Juni 2021. (Nicht mehr online verfügbar.) Statistisches Bundesamt (Destatis); ehemals im Eslî ; Girêdana arşîvê 2021-11-23 li ser Wayback Machine
  3. "World Economic Outlook database: April 2021". International Monetary Fund. nîsan 2021. Ji orîjînalê di 12 nîsan 2021 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 12 nîsan 2021.
  4. "Gini coefficient of equivalised disposable income". Eurostat. Ji orîjînalê di 9 çiriya pêşîn 2020 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 15 kanûna pêşîn 2020.
  5. "Human Development Report 2020". United Nations Development Programme. 15 kanûna pêşîn 2020. Ji orîjînalê di 15 kanûna pêşîn 2020 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 15 kanûna pêşîn 2020.
  6. "Who were the Neanderthals?". www.nhm.ac.uk (bi îngilîzî). Roja wergirtinê: 17 tîrmeh 2022.
  7. "Earliest music instruments found". BBC News (bi British English). 25 gulan 2012. Roja wergirtinê: 17 tîrmeh 2022.
  8. "Ice Age Lion Man is world's earliest figurative sculpture - The Art Newspaper". web.archive.org. 15 sibat 2015. Ji orîjînalê hat arşîvkirin li 15 sibat 2015. Roja wergirtinê: 17 tîrmeh 2022.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
  9. a b c Navçeyên Berlin û Hamburg ji bajarên hewşêwe navî de de pêk tên. Bremen jî navçeyeke ji bajarekî de pêk têye jî, bajarê Bremerhaven jî di hundura Bremen da ye.
  10. Kopîkirina arşîvê, ji orîjînalê di 11 sibat 2016 de hat arşîvkirin, roja wergirtinê: 3 tîrmeh 2012

Girêdanên derveBiguherîne


Xeletiya çavkanî: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found