Rûsya
Ûrisêt
Российская Федерация
Rossijskaja Federatsija
Federasyona Rûsyayê
Alayê Rûsyayê Nîşanê Rûsyayê
(Ala) (Nîşan)
Sirûda netewî: Государственный гимн Российской Федерации (Gosudarstvenny gimn Rossiyskoy Federatsii)
Russian Federation (orthographic projection) - Crimea disputed.svg
Zimanên fermî Rûsî û ye din
Abazayî, Adigeyî, Aghulî, Altayî, Avarî, Azerî, Başkirî, Buryatî, Çaçanî, Çerkezî, Çuvaşî, Dargwayî, Erziyayî, Înguşî, Kabardî, Kalmykî, Karaçay-Balkarî, Khakasî, Komî, Kumykî, Lakî, Lezgî, Marî, Mokşayî, Nogayî, Alanî, Rutulî, Tabasaranî, Tatarî, Tsakhurî, Tuvanî, Udmurtî, Ûkraynayî, Yakutî


Paytext Moskow
55°45′Bk 37°37′Rh / 55.750°Bk 37.617°Rh / 55.750; 37.617
Bajarê mezin Moskow
Sîstema siyasî Federasyona Nîvserokkomarî
 - Serokomar
 - Serokşalyar
Vladimir Putin (Владимир Путин)
Mikhail Mishustin (Михаил Мишустин)
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

17.075.400 km2
0,5
Gelhe
 - Giştî (2010)
 - Berbelavî

141.927.297 kes
8,3 kes/km2
Serxwebûn 26'ê berfanbarê 1991
Dirav Ruble (RUB)
Dem UTC+3 ra +12
Nîşana înternetê .ru, .su
Koda telefonê +7
Rs-map (de).png

Rûsya an jî Ûrisêt[1] (bi rusî: Россия Rossija an jî bi fermî: Российская Федерация Rossijskaja Federatsija, anku bi kurdî Federasyona Rûsyayê) dûgeleke li bakurê Ewrasyayê dikeve û gorî parzemîna xwe welatê herî mezin ê cîhanê ye.

Rûsya bi belavbûna YKKS hat saz kirin û yek ji endamên Encûmena Asayîşê ya Neteweyên Yekbûyî yên daîmî ye. Ew yek ji endamên G8 (Koma Heştan) bû; Rûsya ji komê hat derxistin.

DîrokBiguherîne

bi Slavên Rojhilatî dest pê dike. Kêmasî li ser dîroka rûsan beriya sala 864-an tê zanîn, dema ku alfabeya kîrîl hate kifş kirin. Mîrîtiya Kiev , yekem dewleta mezin a ku ji hêla rûsan ve hate damezrandin, ji hêla dagirkirina Mongolan ve di sedsala 13-an de hate hilweşandin. Mîrîtiya Moscow , ku di sedsala 14-an de hate damezirandin, bi demê re pêş ket û di sedsala 16-an deÇarîtî ya Rûsyayê . Vê Çarîtî di sedsala 18- an de bihêztir kir û Împaratoriya Rusya ava kir .

Dema ku Rûsya Şerê Cîhana Yekemîn şer dikir, Bolşewîkan, ku ji monarşiyê nerazî bûn, Şoreşa Çiriya Pêşîn sala 1917 çêkir, girseya karkeran û gundiyan bi xwe re kişand in. Piştî vê tarîxê, Rûsya avahiyek dewletek bingehîn a ku li ser bingeha sosyalîzmê ava kir. Ew Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst îlan kir, ku tê de gelek dewletên ku kolonyalîstên Împaratoriya Rûsya ya berê bûn. Şerê Cîhanî yê Duyem bi salan şopand. Yekîtiya Soviyetê, bi serokatiya Rûsya, Peymana Warsaw bi gelek dewletan re li Ewropaya Rojhilat îmze kir û serokatiya Bloka rojhilatê kir . Welatên Bloka Rojavayê jî rêxistina NATO saz kirin. Lêbelê, Bloka Rojhilat, ya ku li pişt Bloka Rojavayî ji hêla aborî û çekdarî ve ye, di salên 1990-an de têk çû. Vê perçebûnê ji hêla Yekîtiya Sovyetê bixwe jî ketibû dû hev. Hemî komarparêzên Soviyet serxwebûna xwe yek bi yek îlan kirin. Di Kanûn 1991 de, Komara Sosyalîsta Federasyona Sovyetê ya Rûsyayê welatek serbixwe bû û Federasyona Rûsyayê ava kir. Dîroka Parastina Dayika Bavlandland

Parastina Dayika Bavland (an Roja Dayikê) rastîn e, yekemîn pêşî dît ku di roja 1918 de di dema 1918'an de Artêşa Red (Sovyetê) çêkiribû xuyakirin. Roja Navîn di 2002-an de navê wî Pûtîn serok roja Defender yê niha yê dayîn daye dayîn û betlaneyeke gelemperî ragihand.

Tevî ku hin civakên femînîst jî dikarin bi têgehek şîrovekirina "Dayika Mêrs", li Rûsyayê bibînin. Dema ku civakê rûsî dikare bibe pêdengî (pirrengî), bavêjî her du cinsî bi hemî celeb têne qebûl kirin ku herdu mêran û jin jî gelek karûbar bi dewlemendî û serkeftina Rûsyayê dane. Mirovek, bi taybetî, alîkarî kir ku di şer de şer dikin, û serkeftinên leşkerî vê rojê ne.

Lêbelê, eger mirov di jiyana xwe de di şer de nebûye, ew hîn hîn û girîng e ku ew bi kêmî di 23ê şibatê de tê naskirin. Ji ber vê yekê ji ber ku Roja Jinan pir giran bûye - Ji bo bîr nakin ku Roja Jinên Jinên Rûsyayê gelekî hêrs têne hesibandin. Û Roja Mêrdera rêber e ku rêberî ku mêr û jinên hem ji hevdu re girîng e.

Di merivên Roja Jinan de bi gelemperî piçûktir û bêhtir bêtir ji ber Jinan Jinan - bêyî merivên pîrozbahî û parade, yên ku ji bo Dayika Zilamek pir pir mezin e.

Pîrozbahiyên Gel

Tevî rojê rojê bûye ku ji bo tevahiya mirovan pîroz bikin, pîrozkirina gelan ya sibata 23-ê de li seranserî Rusya û destkeftên leşkerî pêk tê. Li seranserî, parade û merasîm di navanserê rûmeta serbixwe û leşkerên şer de derbas bûn; çîrokên leşkerî û fîlmên televizyonê têne nîşandan. Di vê awayê de, betlaneya Dema Remembrance di Kanada û Dayika Veterans de di Dewleta Yekbûyî de ye

Cejna Taybet

Li hemberî cenazeyên (navendî-navendî), pîrozkirina şexsî ya "Defender of Fatherland" di piraniya têkildariyên leşkerî de ne, heke mirov mirovek girîng e ku di jiyana xwe de an jî leşkerî bûye.

Di 23ê şibatê de, jinên xelkê di diyariyên jiyana xwe yên pesnê de girîng in. Ev diyariyên ji hêla piçûktir û bêhêzan (soyan, cologne) dikare bi bihayên bihêztirîn (lêbigere û maddî) û kesayetiyek gelemperî (serfirazî, ezmûn). Flowers û çîkok di gelemperî de her kesî ne dayîn. Pir caran, jinan dê li xwarina xwarinê şewitandin .

Ew ji bo cotên ku diçin ku ev roja rojê pîroz dikin, li dijî Roja Jinan. Di dibistanê de, carinan carinan carinan ji bo mamosteyên mêran ên xwe bistînin û projeyên huner û karsaziyê bikin ku ji bo bav û kalên bavêjin mala xwe.

Şaredariyan

Ji ber ku piraniya buroyan û karanîna 23ê Sibatê de hate girtin, wekî ew betlaneya gelemperî ye, gelek qadên rojê roj beriya an piştî paşîn. Mirovek bi gelemperî xelatên piçûk hene û her kes bi bi kincê champagne û carinan zûçikek cake. Bi gelemperî, hevalkarên hevdu didin ku hûn hevalên dûr in.

Gotarên Peyv û Pîroz

Li vir rûsên rûsî hene ku hûn hewce ne ku mirov di jiyana xwe ya di 23ê şibatê de merivek girîng be

ErdnîgarîBiguherîne

Sînorên wêyê bi dewlet û deryayan reBiguherîne

 
Nexşeya topografî

Sînorên Rûsyayê bi dewletên Norwêc (196 km) û Fînland (1.340km), Deryaya Sîbiryaya Rojhelat, welatên Baltîkên Estonya (294 km) û Letonya (217 km), li başûr Belarûs (959 km) û Ukraynayê (1.576 km) re hene.

Deryaya Reş sînorên Rûsyayê Asya û Ewropa ji hev vediqtîne. Li Qafqasyayê sînorên xwe bi Gurcistan (723 km) û Azerbaycan (284 km) re hene. Sînorê xwe bi Deryaya Mazenderan û Qazaxistanê re didom in. (6.846 km).

Li rojhelat sînorê wê bi (nêzî 40 km) Çîn û Mongolyaê (3.485km) re hene. Pê Mongolistanê re sînorê dorî (3.605 km) bi ÇÎnê re hene. Li Rojhelata Dûr jî sînorê xwe bi Koreya Başûr (19 km) re hene. Li wê wêde jî sînorê xwe bi beravên Deryaya Japon, Deryaya Oxotsk , Okyanûsa Pasîfîk û Tengava Berîng re hene. Ew bi tengiyekê dorê 85 km û kûrahîyekê dorê 30 m de heta 50 m bi Tengava Berîngê ji Alaskayê vediqete.

Ew li bakur bi beravên xweyên li ber Okyanûsa Arktîk tê sînor kirin. Li wir hin giravên Rûsyayê hene. Sînorên wêyê bi dewletên din ve dorê 20.017 km, beravên wê jî dorê 37.653 km.

Derve axên navendî, perçeyeka Rûsyayê dervayiyê ko pê ve girêdayî bi navê Oblast Kaliningrad di navbera Poland û Lîtvanyayê de dimê. Sînorên wê bi Lîtvanya (227 km) û Polandê (206 km) re hene.

ÇemBiguherîne

 
Çemê Newa li Sankt Petersburgê

Çemekî Rûsyayê girîngî ko li ser axên wêyê Ewropayê diherike Volga ye. Ew çemê herî dirêjê Ewropayêye û bi dirêjahiyê xweyê dorê 3.534 km pê herikîna xweyê ser Rûsyayê bi dawî tala Deryaya Mazenderan dibe. Çemekî dinî girîng jî Dnepr e. Ew ji nêzikên Moskowê dizê û pê herikînê ser Rûsyaya Spî Ûkraynayê re tala Deryaya Reş dibe. Ew li ser Kanala Dnepr-Bug re bi çemê Polonî Bug û Wisla û Memel ve tê girêdan.

Hin çemên girîngên ko tala Deryaya Mazenderan dibin wiha ne: Volga, Kama (1.805 km yek ji milên Volga), Wyatka (1.314 km), Oka (1.480 km, yek ji milên Volga), Ûral.

Hin çemên tala Okyanûsa Atlantîk dibin wiha ne: Newa, Volxov, Duna, Pregel, Memel, Don, Kuban

Hin çemên ko tala Okyanûsa Arktîk dibin: Petşora, Ob, Çulim, Irtiş, Tobol, Yenîsey, Angara, Selenga, Lena, Indîgîrka.

Hin çemên ko tala Okyanûsa Pasîfîk dibin: Amur, Usûrî, Seya.

ÇiyaBiguherîne

Hin çiyayên Rûsyayê girîng wiha ne: Altay, Baykal, Şîbînen, Qefqas, Kolîma, Putorana, Sayan, Stanowoy, Tannu-ola, Çekerskî, Ural, Werxoyansker.

Çiyayê Rûsyayê yê herî bilind Elbrûs (5.642 m) li ser Qafqasan dimê.

BajarBiguherîne

Li Rûsyayê gelheya 13 bajaran ji 1 mîlyon mirovî dibuhure:

  1. Moskowa (paytextê Federasyona Rûsyayê) - 11 612 943 mirov;
  2. Sankt Petersburg (berê, Leningrad) - 4 953 219 mirov;
  3. Novosîbîrsk – 1 498 921 mirov;
  4. Yêkaterînbûrg (berê Sverdlovsk) - 1 377 738 mirov;
  5. Nîjnî Novgorod (berê Gorkî) - 1 254 592 mirov);
  6. Samara — 1 169 184 mirov;
  7. Kazan — 1 161 308 mirov;
  8. Omsk — 1 156 583 mirov;
  9. Çêlabînsk — 1 143 458 mirov;
  10. Rostov-na-Donû — 1 096 448 mirov;
  11. Ûfa — 1 072 291 mirov;
  12. Volgograd (berê Stalîngrad) — 1 018 739 mirov;
  13. Perm — 1 000 672 mirov.

Dem/SaetBiguherîne

Demên/Saetên li Rûsyayê UTC+2 û UTC+3 û UTC+4 û UTC+5 û UTC+6 û UTC+7 û UTC+8 û UTC+9 û UTC+10 UTC+11 UTC+12 her kantonek bi demekiye.

ÇavkanîBiguherîne

  1. Kurdên Rûsyayê û Sovêtê berê wisa dibêjin

Girêdanên derveBiguherîne