Iraq

Welatekî Rojhilata Navîn
(Ji Îraq hat beralîkirin)
الجمهورية العراقية

كۆماری عێراق

Komara Iraqê
Alaya Iraqê Nîşana Iraqê
(Ala) (Nîşan)
Gotina netewî: Allahu Akbar
Sirûda netewî: Mawtini [1]
Iraq (orthographic projection).svg
Zimanên fermî Erebî, kurdî [2]


Paytext Bexda [3]
33°20′Bk 44°26′Rh / 33.333°Bk 44.433°Rh / 33.333; 44.433
Bajarê mezin Bexda
Sîstema siyasî Komar
 - Serkomar
 - Serekwezîr
Berhem Salih
Mustafa Al-Kadhimi
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

438.317 km2
1,1
Gelhe
 - Giştî (2016)
 - Berbelavî

38.146.025 kes
71,5 kes/km2
Serxwebûn - 1 çiriya pêşîn 1919, ji Împeratoriya Osmanî.
- 3 çiriya pêşîn 1932, ji Brîtanyayê.
Dirav Dînarê îraqî
Dem UTC+3
Nîşana înternetê .iq
Koda telefonê 964
Iraq-CIA WFB Map.png

Iraq an jî Îraq[4] (bi soranî: Êraq; bi erebî: العراق al-‘Irāq) an jî Komara Iraqê (bi erebî: الجمهورية العراقية, al-Jumhūrīyat al-‘Irāqīya) navê dewleteke federal a Rojhilata Navîn e. Başûrê Kurdistanê û Herêma Kurdistanê di nav sinorên Iraqê de ye.

DîrokBiguherîne

Desthilata OsmaniyanBiguherîne

  Gotara bingehîn: Împeratoriya Osmanî

Di şerê cîhanî yê yekem deBiguherîne

Piştî encamdana Şerê Cîhanî yê Yekem, di navbera Împeratoriya Osmanî û dewletên Ewropî de Peymana Versailles hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê peymanê Osmanî dê serxwebûna dewletên ereb bi şerta mandatiya Fransa û Brîtanya dê qebûl bike. Jixwe Emîr Faysal 23 tebaxa 1920ê de wek keyê Iraqê hate hilbijartin. Li sala 1922yê de di Cemiyeta Netewan de ev mafên van dewletan hatin pejirandin. Bi dûçûna vê rêkeftinê Îraq û Filistîn dê di bin berpirsiyariya Brîtanyayê de, Libnan û Sûrî jî dê di bin berpirsiyariya Fransayê de be. Lê gelên herêmê ev rewş qebûl nekir.

Kurê Şerîfê Mekeyê Huseyîn; Emîr Faysal li dijî Fransayê serhildanek da destpêkirin ku Sûriyê bike di bin desthilata xwe de lê ev serhildan hate vemirandin. Piştî têkçûnê Faysal tê Iraqê. Iraq di bin hikûmraniya Brîtanî de bû û baregehên Brîtanî ji aliyê mesihiyên Sûryanî ve dihatin parastin[5]. Her wiha Brîtanî xwest ku Iraq ji layê Emîr Faysal ve bê rêvebirin. Gelek efserên iraqî jî sunî bûn û di bin perwerdehiya Jontirkan de bûn. Dîroknasê kurd Nejat Abdulla dibêje;

Li vê derê di bin mandateriya îngîlîzan de ji çiriya pêşîn a 1922yê heta 1933yê keyaniya Iraqê dike û dewletê bi rê ve dibe.

Mandateriya Iraqê (23 tebax 1921 - 3 çiriya pêşîn 1932)Biguherîne

  Gotara bingehîn: Mandateriya Iraqê

Keyaniya Iraqê (3 çiriya pêşîn 1932 - 14 tîrmeh 1958)Biguherîne

  Gotara bingehîn: Keyaniya Iraqê

Komara Iraqê (14 tîrmeh 1958 - 17 tîrmeh 1968)Biguherîne

  Gotara bingehîn: Komara Iraqê

Komara Iraqa Bees (17 tîrmeh 1968 - 9 nîsan 2003)Biguherîne

  Gotara bingehîn: Komara Iraqa Bees

Komara Iraqa Federal (9 nîsan 2003 - heta îro)Biguherîne

Ji bo Iraqa Federal 8ê adara 2004ê Makezagona Demkî ya Rêvebirinê hate îlamkirin. 8ê hezîrana 2004ê jî Neteweyên Yekbûyî ev makezagon pejirand.

Siyaset û rêvebirinBiguherîne

Parêzgehên IraqêBiguherîne

Parêzgehên IraqêBiguherîne

 

Parêzgehên kurdnişînBiguherîne

ZimanBiguherîne

Zimanê erebî (bi erebî: اللغة العربية, al-luġatu al-ʿarabiyya) ji malbata zimanê hamî−samî ji baskê samî ye.

Zimanê kurdî, zimanekî ji şaxa zimanên îranî yên bakur rojavayê malbata zimanên hind û ewropî ye. Piraniya gelê Herêma Kurdistanê ya Îraqê pê dizanin û zimanê sereke yê kurdan e.

DînBiguherîne

97% ji akinciyên Iraqî misilman in; 60% - 65% şiî û 35% - 37% sunî ne. 3% jî mesihî û êzdî ne. [6]

TêkildarBiguherîne

ÇavkanîBiguherîne

  1. Sirûda neteweyî ya kurdan Ey Reqîb e
  2. Zimanê fermî li Kurdistanê kurdî ye wek asûrî, turkmenî û ermenî
  3. Serbajarê Başûrê Kurdistanê Hewlêr e
  4. Rojnameya Evro, Dihok; rojnameya War, Dihok.
  5. İmparatorluk, Sınır ve Aşiret, Nejat Abdulla, Weşanên Avesta-2008, r:145
  6. [www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html]

Girêdanên derveBiguherîne

  Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawa?)