Pêşmerge

Hêzên leşkerî yên Herema Kurdistanê

Pêşmerge, hêzên leşkerî ya kurd e ku berpirsê ewlekariya Herêma Kurdistanê (Başûrê Kurdistanê) ye. Hêzên Pêşmerge li gorî Destûra Bingehîn a Iraqê, berpirsê ewlehiyê ya Herêma Kurdistanê ye.[2][3][4] Li gorî yasayên Iraqê ya niha qedexe ye ku hêzên çekdar ên Iraqê derbasê herêma ewlehiya berpirs a hêzên pêşmerge (Herêma Kurdistanê) bibin.

Pêşmerge
Flag of Kurdistan.svg
Damezrandin Ji salên 1920an heta niha
Welat  Başûrê Kurdistanê başûrê Kurdistanê
Cure Artêş
Mezinahî 390.000[1]

Dîroka Pêşmerge vedigere sedsala 18an ku di bin destê Osmanî û Safewiyan de weke hêzeke tund-eşîretî dest pê kir û paşê di sedsala 19an de guherî hêzeke gerîlayî ya bi dîsîplîn û perwerdekirî. Di sedsala 20an de hêzên pêşmerge wekî artêşeke nîzamî berpirsyariya ewlekariya Başûrê Kurdistanê girtiye ser xwe.

EtîmolojîBiguherîne

Peyva "Pêşmerge" tê wateya "pêş girtina mirinê".[5][6] Valentine diyar dike ku ev nav yekem car ji aliyê Qazî Mihemed ve di dema Komara Mehabadê de (1946-1947) hatiye bikaranîn.

DîrokBiguherîne

 
Mistefa Barzanî heta mirina xwe di sala 1979an de serokê sereke yê siyasî û leşkerî yê doza Kurd bû.

Kevneşopiya serhildanê ya şervanên Kurd bi hezar salan li gel daxwazên serxwebûnê heye û şervanên Kurd ên destpêkê li dijî Împeratoriyên farisî, Împeratoriya Osmanî û Împaratoriya Brîtanyayê şer kirine.[7]

Di dîrokê de Pêşmerge cara yekem wekî rêxistineke gerîlayî hebûn lê di bin Komara Kurdistanê a Mehabadê ya xweser (1946-1947) de, hêzên Pêşmerge bi serokatiya Mistefa Barzanî bû artêşa fermî ya komarê. Piştî rûxandina Komara Kurdistanê a Mehabadê û bidarvekirin serokê komarê Qazî Mihemed, hêzên Pêşmerge dîsa wek rêxistineke gerîlayî derketiye holê.[8]

Li Başûrê Kurdistanê piraniya Pêşmergeyan bi serokatiya Mistefa Barzanî û Partiya Demokrat a Kurdistanê dihate birêvebirin.[9] Di sala 1975an de Pêşmerge di şerê duyem ê Iraq û Kurdistanê de têk çû. Endamê serkirdayetiya PDKê Celal Talebanî di heman salê de ji bo zindîkirina berxwedanê derket û Yekîtiya Niştimaniya Kurdistanê damezrand. Ev bûyer dibe bingehek ji bo nerazîbûna siyasî di navbera PDK û YNKê de ku heta îro hêzên Pêşmerge û piraniya civaka Kurdistanê ku li Kurdistanê parçe bûye.[10][11]

Piştî mirina Mistefa Barzanî di sala 1979an de kurê wî Mesûd Barzanî cihê wî girt.[12] Ji ber ku alozî di navbera PDK û YNKê de zêde bû, piraniya Pêşmergeyan şer kirin ku herêmekê di bin kontrola partiya xwe de bihêlin û di heman demê de li hember êrişên artêşa Iraqê jî bisekinin.

Di sala 2022an de jibo yekkirina hêzên Pêşmerge niqaş hene.[13]

ÇekBiguherîne

Payeyên (rutbe) leşkerîBiguherîne

Îngilîzî Kurdî
General Payedar
Lieutenant General Salar
Major General Serdar
Brigadier Sertîp
Colonel Serheng
Lieutenant Colonel Pêşkar
Major Pêşrew
Captain Pêşeng
First Lieutenant Cîdarî yekem
Second Lieutenant Cîdar
Çavkanî[14]

Pêşangeha wêneyanBiguherîne

ÇavkanîBiguherîne

  1. "The Kurdistan Region of Iraq - Access, Possibility of Protection, Security and Humanitarian Situation" (PDF). p. 41. Retrieved 3 July 2019.
  2. "وزارة البيشمركة". web.archive.org. 2015-01-12. Archived from the original on 2015-01-12. Retrieved 2022-07-12.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
  3. Newton-Small, Jay (2012-12-31). "Destination Kurdistan: Is This Autonomous Iraqi Region a Budding Tourist Hot Spot?". Time (in American English). Retrieved 2022-07-12.
  4. "Rare terrorist attack in peaceful Kurdish region of Iraq kills 6". Stars and Stripes (in îngilîzî). Retrieved 2022-07-12.
  5. Koerner, Brendan (2003-03-21). "What does the Kurdish word peshmerga mean?". Slate Magazine (in îngilîzî). Retrieved 2022-07-12.
  6. Lyttelton, Adrian. The Hero and the People. Palgrave Macmillan.
  7. "Diginole: FSU's Digital Repository | DigiNole". diginole.lib.fsu.edu. Retrieved 2022-07-12.
  8. "University of Chicago Press". Wikipedia (in îngilîzî). 2022-06-17.
  9. "Kurdistan Regional Government". Wikipedia (in îngilîzî). 2022-06-30.
  10. van Bruinessen, Martin (1986). "The Kurds between Iran and Iraq". MERIP Middle East Report (141): 14–27. doi:10.2307/3011925. ISSN 0888-0328.
  11. "Getting Peshmerga Reform Right: Helping the Iraqi Kurds to Help Themselves in Post-ISIS Iraq - Foreign Policy Research Institute". www.fpri.org (in American English). Retrieved 2022-07-14.
  12. "Gobierno Regional del Kurdistán | President" (in American English). Retrieved 2022-07-14.
  13. "Peşmerge'nin birleşmesi siyasi uzlaşıya bağlı - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East". www.al-monitor.com (in tirkî). Retrieved 2022-07-14.
  14. http://kurdistanskyscrapers.com/topic/9346414/1/

Girêdanên derveBiguherîne