Dewleta Sefewiyan

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Dîroka Îranê

Dewleta Sefewîyan an jî Dewleta Sefewî (bi farsî: صفویان) di salên 1501 û 1736'an da Azerbaycan, Îran, Ermenistan, Îraq, Efxanistan, Turkmenistan û beşek ji Kurdistanê di nav sîndorê xwe mezin kiriye. Xanedana Sefewiyan de Fars, Azerî û Kurdan xwe cih girtiye.

Dewleta Sefewî

Şahê Sefewî yê mezin Şah Îsmaîlê Yekem da Kurd bûn heye(1,2).

Xanedanîya Sefewî [1] yek ji xanedanîyên serdest ên herî giring ya Îranê ji salên 1501 heta 1736 bû.[2] Xanedanîya Sefewîyan resenîya xwe ji Sofîtî ya rêbaza/terîqeta Sefewî digirt, ku di bajarê Ardabil ya herêma Azerbaycan a Îranê hate damezrandin. Ew xanedanîyek Îranî/Êranî ya bi eslê xwe Kurd bû,[3] lê di dema fermandarîya wan de ew bi payebilindên Tirkman,[4] Gurcî,[5] Çerkez,[6][7] û Yewnanîyên Pontîk [8] re zewicîn. Sefewîyan ji bingeha xwe li Erdebîl, kontrola xwe li ser beşên Îrana Mezin ava kirin û nasnameya Îranî ya herêmê piştrast kirin, [9] ji Împeratorîya Sasanî ve, bi vî rengî, bûn yekemîn xanedanîya xwecihî ku dewletek neteweyî wek Îran tê nas kirin bi fermî ava kirin.[10]

Extent of Safavid dynasty

Sefewîyan ji sala 1501 heya 1722 zayînî fermandar bûn (nûjenkirinekî kurt serborî dibe ji 1729 heya 1736) û li bilindahîyê xwe, ewan hemû Îran'a îro, Komara Azerbaycan, Bahreyn, Ermenîstan, Rojhilata Gurcistanê, hin beşên Bakûrê Qefqasya'yê, Iraq, Kuweyt, û Efxanistan, û her weha hin deverên Tirkiyê, Sûriyê, Pakistan, Tirkmenistan û Ûzbêkistan kontrol kirin.

Tevî bi têkçûna wan di sala 1736 de, mîrata ku wan li paş de hiştin vejîna Îranê bû, ku wekî asêgeha aborî di navbera Rojhilat û Rojava de dimaya, damezrandina dewletek bi bandor û bîrokrasî li ser bingeha "kontrol û hevsengî", dahênanên wan ên mîmarî û çavdêrîya/patronaja wan ji bo hunerên bedew. Her weha Sefewîyan bi belavkirina Şiîtîya diwazdehî ya îslamî li Îranê, û li beşên mezin ên Qefqasya'yê, li Anatolya û Mezopotamya'yê, heta serdema îro jî şopa xwe hiştine.[11] Key Mîrza (gotûbêj) 16:31, 10 çiriya pêşîn 2020 (UTC)

ÇavkanîBiguherîne

1.Richard Tapper, Frontier nomads of Iran: a political and social history of the Shahsevan, Cambridge University Press, 1997, ISBN 9780521583367, p. 39

2.EBN BAZZAZ Encyclopedia Iranica

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Safavid_dynasty
  2. "SAFAVID DYNASTY". Encyclopædia Iranica.
    • Matthee, Rudi. (2005). The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500-1900. Princeton University Press. p. 18; "The Safavids, as Iranians of Kurdish ancestry and of nontribal background (...)".
    • Savory, Roger. (2008). EBN BAZZĀZ. Encyclopaedia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 1. p. 8.
    • Roemer, H.R. (1986). "The Safavid Period" in Jackson, Peter; Lockhart, Laurence. The Cambridge History of Iran, Vol. 6: The Timurid and Safavid Periods. Cambridge University Press. pp. 214, 229
    • Blow, David (2009). Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend. I.B.Tauris. p. 3
    • Savory, Roger M.; Karamustafa, Ahmet T. (1998) ESMĀʿĪL I ṢAFAWĪ. Encyclopaedia Iranica Vol. VIII, Fasc. 6, pp. 628-636
    • Ghereghlou, Kioumars (2016). ḤAYDAR ṢAFAVI. Encyclopaedia Iranica
  3. Aptin Khanbaghi (2006) The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early. London & New York. IB Tauris. ISBN 1-84511-056-0, pp. 130–1
  4. Yarshater 2001, tr. 493
  5. Khanbaghi 2006, tr. 130
  6. Anthony Bryer. "Greeks and Türkmens: The Pontic Exception", Dumbarton Oaks Papers, Vol. 29 (1975), Appendix II "Genealogy of the Muslim Marriages of the Princesses of Trebizond"
  7. Why is there such confusion about the origins of this important dynasty, which reasserted Iranian identity and established an independent Iranian state after eight and a half centuries of rule by foreign dynasties? RM Savory, Iran under the Safavids (Cambridge University Press, Cambridge, 1980), p. 3.
  8. Alireza Shapur Shahbazi (2005), "The History of the Idea of Iran", in Vesta Curtis ed., Birth of the Persian Empire, IB Tauris, London, p. 108: "Similarly the collapse of Sassanian Eranshahr in AD 650 did not end Iranians' national idea. The name "Iran" disappeared from official records of the Saffarids, Samanids, Buyids, Saljuqs and their successor. But one unofficially used the name Iran, Eranshahr, and similar national designations, particularly Mamalek-e Iran or "Iranian lands", which exactly translated the old Avestan term Ariyanam Daihunam. On the other hand, when the Safavids (not Reza Shah, as is popularly assumed) revived a national state officially known as Iran, bureaucratic usage in the Ottoman empire and even Iran itself could still refer to it by other descriptive and traditional appellations".
  9. https://en.wikipedia.org/wiki/Safavid_dynasty