Hemedan (parêzgeh)

Hemedan (bi farisî: همدان Hamadān) yek ji herêmên Rojhilata Kurdistanê û yek ji 30 parêzgehên Îranê ye ku dikeve naverastê wê welatê.

Hemedan
Hamadān
Kargêrî
Welat Rojhilatê Kurdistanê
Dûgel  Îran
Serbajar Hemedan
Demografî
Gelhe 1.738.772 (2005)
Berbelavî 89.8 kes/km²
Erdnîgarî
Rûerd 19.368 km²
Koordînat 34°47′54″Bk 48°30′53″Rh / 34.7982°Bk 48.5146°Rh / 34.7982; 48.5146
Nexşe
IranHamadan-SVG.svg
Nexşeya parêzgehê

Navendê parêzgaha Hemedanê bi heman navî yanî Hemedan e.

Gelê herême ji Lekan, Lûran, Farsan û Azerîyan pek tê.

DirokBiguherîne

Parêzgeha Hemedanê yek ji deverên herî kevnar ên Îran û şaristaniya wê ye. Bermahiyên vê herêmê vê rastiyê piştrast dikin. Hemedana îro ew e ku ji Ekbatana, paytexta Medan maye berî ku ew bi Farsî re yekîtiyek çêbikin. Helbestvan Ferdowsi dibêje ku Ecbatana ji hêla şah Cemşîd ve hatî çêkirin. Li gorî tomarên dîrokî, li vî bajarî carek kelek hebû bi navê Heft Hessar (Heft Dîwar) ku xwediyê hezar jûre bû û mezinahiya wê bi ya Birca Babîlê re bû. Avahiyên bajêr bi Diya Aku ve, ji 700 sal berî zayînê, Padîşahê Medan ve têkildar in. Li gorî tomarên Grek, ji vî erdî re ji vî Padîşahî re 'Ekbatan' û 'Hegmataneh' hate gotin, bi vî rengî veguherî paytextek mezin. Di dema Parthiyan de, Ctesiphon bû paytextê Farisiya, û Hemedan bû paytexta havînê û rûniştgeha serdestên Partan. Piştî Partan, Împeratoriya Sasanîyan li Hemedanê jî qesrên xweyên havînê ava kirin.

Di sala 633an de dema ku şerê Nahavand qewimî û Hemedan kete destê Erebên dagîrker, carinan ew geş bû û carinan ew kêm bû şahidê zehmetiyan. Di dema Büwahîyan de, wê gelek zirar dît. Di sedsala 11an de, Selçûqiyan paytexta xwe carek din ji Bexdayê veguheztin Hemedanê. Di dema rabûn û ketina hêzan de bajarê Hemedanê her gav di bin xeterê de bû. Di dema êrişa Tîmûrî de bi tevahî hate rûxandin. Lê di dema Sefewî de bajar carek din geş bû. Di sedsala 18-an de, Hemedan xwe radestî Osmaniyan kir, lê Hemedan ji hêla Nader Afah Afşarî ve hate paşve xistin û di bin peymana aştiyê ya di navbera Îran û Osmaniyan de parêzgeh radestî Îranê bû

Bajarê Hemedanê li ser Riya kpekê radiweste û di van sedsalên paşîn de jî di bazirganî û bazirganiyê de li ser tora rêça sereke ya li herêma rojavayê Îranê hêviyên baş digirin. Li gorî kevneşopiyên cihûyên herêmî, di Biblencîlê de behsa Bajarê Hemedanê tê kirin, wekî paytexta Persiya Kevnar di rojên Padîşah Ahasuerus de di Pirtûka Esterê de. Wê hingê wekî usûşan dihat nas kirin. Gorên Mordecai û Esther li Hemedana îroyîn cîwar bûne.

Dabeşkirina parêzgehêBiguherîne

 
Şaristanên parêzgeha Hemedanê

Navçeyên parêzgehê û bajarên parêzgehê ev in [1]:

  1. Tûyserkan (navçe): Feresfec, Tûyserkan, Serkan (Hemedan)
  2. Melayer (navçe): Cokar, Samen, Melayer, Zengene (Hemedan), Ezenderyan, Eslamşehrî Aqegel
  3. Nihawend (navçe): Giyan, Berzol, Nehawend, Fîrûzan
  4. Hemedan (navçe): Qehawend, Hemedan, Meryanec, Cûreqan
  5. Kebuder Aheng (navçe): Şîrînsu, Kebuder Aheng, Goltepe (Hemedan)
  6. Esedabad (navçe): Acîn, Esedabad
  7. Behar (navçe): Selehabad, Behar, Lalecîn, Mehaciran
  8. Rezen (navçe): Rezen, Demeq
  9. Famenîn (navçe): Famenîn
  10. Dergezîn (navçe): Qorve dergezîn, Kerefs (Hemedan)

Parêzgehên kurdnişînBiguherîne

 
Sinorên Rojhilata Kurdistanê

Rêvebirina îdarîBiguherîne

Bi dûçûna rêvebirina îdarî ya Îranê, navên parçeyên dabeşkirî û rêvebirên parçeyan wiha ye[2] :

Rêveberina îdarî ya Îranê
Cûreyên dabeşê Ostan (parêzgeh) Şehristan (şaristan, qeza, navçe) Bexş (nahiye) Dehistan (gundistan) Şehr (bajar) Rusta (gund)
Rêvebirê îdarî Ostandar (parêzgar) Fermandar (qeymeqam) Bexşdar (rêveberê nahiyê) Bexşdar (rêveberê gundistanê) Şehrdar (şaredar) Dehyar (muxtar)
Navê rêvebirinê Ostandarî (parêzgarî) Fermandarî (qeymeqamî) Bexşdarî (rêveberiya nahiyê) Bexşdarî (rêveberiya gundistanê) Şehrdarî (şaredarî) Dehyarî (muxtarî)

GalerîBiguherîne



  1. (farisî) Malpera fermî ya amarên Îranê, dabeşkirina parêzgeha Hemedan [1]
  2. (farisî) Malpera fermî ya amarên Îranê, dabeşkirina Îranê [2]