Serb û Montenegro

Komara Yûgoslavyayê (1992-2003)
Yekîtiya dewletan Serb û Montenegro (2003-2006)
Flag of Serbia and Montenegro; Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg
Ala Serb û Montenegro'''

Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg
Serb û Montenegro
Srûda netewî: Lijepa naša domovino
Serbia and Montenegro map from CIA World Factbook, circa 2005.png
Zimanên fermî Sirbî
Paytext Belgrad
Serokkomar Svetozar Marović
Serokê hikûmetê 1992–1993: Dobrica Ćosić

1993–1997: Zoran Lilić

1997–2000: Slobodan Milošević

2000–2003: Vojislav Koštunica

Serokatiya Serb û Montenegro

2003–2006: Svetozar Marović

Serxwebûn 27. Nîsan 1992
Rûerd 102.350
Nifûs
ko (2005)
Berbilavî

10.829.175
Dirav Dinar
navçeya demjimêrî UTC +1
Nîşana înternetê .yu
Koda telefonê +381

Serb û Montenegro li dûv Yûgoslaviya 1992ê hilweşîye bû hat saz kirin. Dûv gelan a Montenegro dengdan a 21 gûlanê 2006ê de, ji bo serxebûn a Montenegro, serxebûn xwest. Parlamena Montenegro di 3. Hezîranî 2006ê de serxebûn a Montenegro li Podgorika danezanîn û Montenegro û Serbistanê li hev veqetîyen.

DîrokBiguherîne

Dema ku Federasyona Sosyalîst a Yugoslavyayê di sala 1992an de parçe bû, jêr-komarên Sirbîstan û Montenegro ji nû ve Komara Federal a Yugoslavya ava kirin. Lê belê UN û çend dewletan (di nav wan de Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê) qebûl nekirin ku dewleta nû wek cîgirê Yûgoslavyayê nas bikin, û piştî guhertina rejîmê di Cotmeha wê salê de heta 1ê Mijdara 2000an ew dewleta nû nebû endamê Neteweyên Yekbûyî. Di salên 1990î de, Komara Federe ya Yugoslavya tevlî şerên Yugoslavyayê bû.[1][2]

Di 4 Sibat 2003 de, her du komarên mayî yên Komara Federal a Yugoslavya veguherî konfederasyona bêber a Yekîtiya Sirbistan û Montenegro. Di salên 1990-an de, dewlet ji hêla siyasî ve her ku diçe ji hev dûr ketibûn, û Montenegro serxwebûna xwe ji Belgradê bi dest xist, bi sembolî bi danasîna ala nû û roja neteweyî di 2004 de.

Di 21ê Gulana 2006an de li Montenegroyê referandumek li ser wê yekê hat kirin ku ew welat ji yekîtîya bi Serbistanê re derkeve û bi temamî serbixwe bibe yan na. Di encamê de %55.4 dengên xwe dan serxwebûnê. Di 3ê hizêrana 2006ê de, Montenegro xwe serbixwe ragihand û paşê yekîtî bi defakto bidawî bû. Di 5ê hizêrana 2006ê de, Sirbistanê serxwebûna xwe ji Yekîtiyê ragihand, ku bi vî awayî hat hilweşandin.

ErdnigarîBiguherîne

Rûbera Serbistan û Montenegro 102,350 km² bû. Montenegro ji Sirbistanê pir piçûktir e û li başûrê rojavayê Sirbistanê ye. Montenegro ber bi Deryaya Adriyatîk ve 19,9 mîl dirêjahiya peravê heye dema ku Sirbîstan girtî ye. Sirbistan, ji bilî Kosovayê, bi giranî ji deşt û girên nizm pêk tê. Li aliyê din Kosova û Montenegro xwedî dîmeneke pir çiyayî ne.

Bajarê herî mezin ê welêt paytexta Serbistanê, Belgradê bû, bi 1,711,800 niştecîhan. Ti bajarek din bi mezinahiya xwe nêzîk nebû û ji bajarên din ên herî mezin ên welêt, Novî Sad, Niš, Priştina, Kragujevac û Podgorica (li Montenegro), yek ji 200,000 niştecîh zêdetir nebû.

SiyasetBiguherîne

Parlamentoya ku kursiyê wê li Belgradê bû, 126 endam bû; 91 ji Sirbîstanê û 35 ji Montenegro. Dadgeha Destûra Bingehîn li Podgorica bû. Di îlona 2004 de, sembolên kevn ên sosyalîst bi ala nû û sirûda neteweyî "Boze Pravde" (li Sirbistanê) hatin guhertin. Di 3'ê Nîsana 2003'an de, welat bû 45emîn dewleta endamê Konseya Ewropayê.

DemografîBiguherîne

Serbistan û Montenegro 10,8 mîlyon rûniştevan bûn ku tenê 660,000 li Montenegro dijiyan. Serb û Montenegrin gelê Slaviya Başûr e ku Dêra ortodoks in û bi Zimanê serbî diaxivin.

200.000 Sirb li Montenegro dijîn. Li eyaleta Kosovayê ya Serbistanê, albanên Kosovayê piranî ne û misilman in ku zimanê wan ê albanî ye. Li parêzgeha Vojvodîna ya bakurê Sirbîstanê, nifûsa %70 Serb e, komên din ên sereke bi giranî Mecar û Kroatî ne. Piraniya nifûsa Sirbistan û Montenegro ji Sirban pêk tê bi 67,5%, Alban 18%, Montenegrî 7%, Mecar 3,5% û yên din 5%.

AborîBiguherîne

Her dewletek siyaset û pereyên xwe yên aborî hebû. Li Serbistanê dînarê Serbî (CSD) û Montenegro jî ewro bû. Yûgoslavyaya bermayî di destpêka salên 1990î de rastî krîzeke aborî ya giran hat û wê demê di dema hebûna xwe de yek ji welatên feqîr ê Ewropayê bû. Di sala 2002an de dahata netto ya her niştecikî mehê dora 149 euro bû. Berê, Montenegro tenê dora 70% ji asta aborî û civakî ya Sirbistanê hebû, lê niha hem mûçeyên navîn û hem jî mûçeyên teqawîdan du caran ji ya Serbistanê bilindtir in. Serbistan bi sûcên organîze re pirsgirêkên mezin hebûn, ku wekî rêjeya nifûsa welêt yek ji mezintirînên cîhanê dihat hesibandin. Mafya li ser aboriyê zexm girtibû û bi dehsalan li welêt şekil da siyasetê.

Mijarên têkildarBiguherîne

ÇavkanîBiguherîne

  1. Murat Özhan: Dîrokatiya Balkanê (Orijînal: Balkanin Tarihi) rûpel 182, 2017
  2. Balkan War’s 2015, Andrew Callington