Zaza

(Ji Kirmanc hat beralîkirin)

Zaza, dimilî, kirmanc an jî kird, ev kurdên[1][2][3][4] ku bi kurdîya zazakî (kirdkî, kirmanckî, dimilî) dipeyivin û bi taybetî li bakurê Kurdistanê dijîn.[5] [6][7][8][9]

Zaza
Zaza woman.jpg
Gelhe tevahî
~ 3-4 milyon
Herêmên ku lê şêniyên sereke ne
Ziman
Zazakî
Baweriya dînî
Îslam û elewîtî
Têkildarên komên etnîkî
Zaza
Soran, kurmanc, goran, kurdên Başûrê,
kurdên Anatolyayê
Zazakî û zaravayên din ên kurdî

Deverên zazayan

Zaza bi taybetî li van bajaran dijîn, lê di van demên dawî de gelek ji wan ji ber zordariya Kurdistan koçî bajarên bakurê Kurdistanê û Ewropayê bûne:

Nav

 
Kurdên zaza li sala 1881, Ernest Chantre & Capitaine Barry

Kurdên ku bi kirmanckî diaxifin, li her herêmê, xwe bi eynî navî bi nav nakin; cuda-cuda navên etnîkî didin xwe û zimanê xwe: kirmanc, kird, dimilî û zaza.

Lokasyona cografîk

Herêmên ku kirmanc (zaza) tê de dijîn; Çewlig (Bingöl), Dêrsim (Tunceli), Erzingan (Erzincan), Erzirom (Erzurum), Barbut (Bayburt), Qers (Kars), Mûş, Xarpêt (Elazığ), Diyarbekir, Ruha (Urfa), Semsûr (Adıyaman), Bedlîs (Bitlis) û Sêrt (Siirt) e. Dîsa, li hinek bajarên Tirkîyê, wek Qeyserî (Kayseri), Nigde, Gümüşhane û Sêvazê (Sivas) ji mensûbên ve grûbê hene. Di van herêman de kirmanc tenê li Dêrsim û Çewligê piranî ne, li cîyên din ji kurmancan kêmtir in.

Dîn û ayîn

Kurdên ku lehça wan kirmanckî (zazakî) ye, ji alîyê dînî de du beş in: Misilmanên sunî û elewî. Meriv ku xeta Xarpêt û Mûşê esas bigire, başûrê wê xetê sunî, bakurê wê jî elewî ne. Yek îstîsna Bongilan (Solexan) a Çewlîgê ye. Qismek ji vê qezayê li bakûrê xetê ye û sunî ye.

Mijarên têkildar

Çavkanî

  1. JoshuaProject, "Kurds"
  2. Dr. Orville Boyd Jenkins (2005), "The Kurdish Peoples"
  3. Jacques Leclerc (2014), Turquie
  4. Terry Lynn Todd (1985), A Grammar of Dimili (also known as Zaza), Michigan, p. vi: "Speakers of Dimili are Kurds psychologically, socially, culturally, economically, and politically."
  5. Bedirxan, Celadet (1933) “Zarê Dumilî û Mewlûda 'Usman Efendî” Hawar, Hejmar: 23, 25 tîrmeh (temmuz) 1933, r. 1-6 "Zarê dumilî: Ev zar zimanê kurdên dumilî an zaza ne. Kurdên dumilî di welatê jorîn di rojavayê wî welatî de rûniştî ne."
  6. Dr. Orville Boyd Jenkins, "The Kurdish Peoples"
  7. Krisztina Kehl-Bodrogi, "Wir sind ein Volk"
  8. [1] Prof. Dr. Garnik Asatrian, "Dimlī", Encyclopedia Iranica
  9. [http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i, Prof. Dr. Ludwig Paul "History of the Kurdish Language"