Sîbîrya

Axa Rusya'yê ji Çîyayên Ûral'ê heya Okyanûsa Mezin

Sîbîrya, Sibîrya an jî Sibîr[1] (bi rûsî: Сибирь, Sibir, tê wateya Welata Xewî) welata navçayên Rûsyayê li ser parzemîna Asyayê dikeve ye. Ew li rojava bi Ural, bakur Okyanûsa Arktîk, rojhelat Pasîfîk û başûr jî Çîn, Mongolya û Qezexstan tê sînorkirin. Ew li sêyan du xakên Rûsyayê di welata Sîbîrya de dimên û bi tunî nêzî 9,6 milon km² digire. Ew erdnîgarî wek Sîbîryaya Rojhelat, Sîbîryaya Bakur, Sîbîryaya Navîn û Sîbîryaya Başûr tê parvekirin.

       Navçeya federal a Sîbîryayê        Sîbîryaya erdnîgarî ya Rûsyayê        Sîbîryaya dîrokî (û Sîbîryaya îro ya li gorî çend çavkaniyan)

ErdnîgarîBiguherîne

Sînorên Sîbîryayê bi vebirî hat diyar nekirin e.

Di zimanê mongolî de Sîbîrya tê manê welatê razî.

Ew rojhelat-rojavayî de di Ûral de heta Pasîfîk 7.000 km dirêj dibe. Li bakur başûrî jî ew Okyanûsa Arktîk de heta Qezexstan, Mongolya û Çin 3.500 km dajo.

Rûbarên mezin û golên SîbîryayêBiguherîne

Çemên ku tê dikevin deryaya Cemsera Bakur (li bakurê)Biguherîne

  • Ob û milên wî: Aley, Çariş, Çulim (dirêjbûna wî 1.799 km ye), Ket, Vasyugan, Îrtiş (dirêjbûna wî 4.248 km ye; milê wî çemê Tobolê 1.591 km ye), Sosva, Nadim...
  • Yenîsey tala Okyanûsa Arktîk dibe û milên wî ev in: Angara, Tungusa Jor, Tungusa Jêr, Kureyka...
  • Lena tala Okyanûsa Arktîk dibe û milên wî: Vîtîm, Olyokma, Aldan, Vîlyuy...
  • Kolima tala Okyanûsa Arktîk dibe û milên wî wek Îndîgîrka...

Çemên ku tê dikeve deryaya Oxotskê (li rojhilatê)Biguherîne

  • Amur 2.824 km dirêj e û bi dirêjahiya sînora di navbera Çîn û Rusya de diherike û milên wî wek Zeya, Ussurî...

SiruştBiguherîne

Siruşta Sîbîrya siruşteke gelek ciyawazî ye. Ew germahî havîne heta +40 °C bilind dibe, lê zivistanî jî heta -67 °C dikeve. Pir caran ew 9 mehan di bin berfê de dime.

ÇavkanîBiguherîne

  1. Î.O. Farîzov (1959)

GirêdanBiguherîne