Luiz Inácio Lula da Silva

Luiz Inácio Lula da Silva (bi navê jidayikbûnê Luiz Inácio da Silva; * 27 Cotmeh 1945),[1] bi yeknavî wekî Lula tê zanîn, siyasetmedar û sendîkavanek brezîlî ye.[2] Piştî ku berê ji 2003an heya 2010an wekî 35-emîn serokê Brezîlê xebitî, [3] ew serokê niha yê hilbijartî yê Brezîlê ye, û tê çaverê kirin ku di sala 2023an de wekî serokê 39-an were destnîşan kirin. Ew endamê damezrîner ê Partiya Karkeran a çepgir (PT) bû û sê caran bi ser neket ji bo serokkomariyê berî ku di hilbijartinên giştî yên Brezîlê yên sala 2002an de bi ser bikeve. Di sala 2006 de careke din hate hilbijartin.[4] Di gulana 2021an de, Lula diyar kir ku ew ê di hilbijartina giştî ya Brezîlê ya 2022an de, li dijî serokê heyî Jair Bolsonaro, ji bo sêyem berbijar bike. Ew di 30ê cotmeha 2022an de wekî serok hate hilbijartin, di pêşbaziyek nêzîk de Bolsonaro têk bir. Ew yekem kes e ku sê caran bi rengekî demokratîk wekî serokê Brezîlê hate hilbijartin û yê duyem e ku ji bo serdemên serokatiyê yên ne-li pey hev (piştî Getúlio Vargas) hate hilbijartin.

Luiz Inácio Lula da Silva
Portreya fermî, 2007
Serokwezîr01.01.2023
Jînenîgarî
Jidayikbûn
Luiz Inácio da Silva

27ê çiriya pêşîn a 1945an
Caetés, Pernambuco, Brazil
Partiyên siyasî
yên din
PT
HevjînMaria de Lurdes Ribeiro ​ ​(m. 1971)​
Marisa Letícia Casa​ ​(m. 2017)​
Rosângela da Silva ​ ​(ji sala 2022 û pêde)​
Zarok5
PerwerdeNational Service for Industrial Training
Malperhttps://www.institutolula.org
biguhêreBelge

Di dema karûbarê xwe de, Lula bernameyên civakî yên berbiçav, tevî Bolsa Família û Fome Zero, bi mebesta têkoşîna li dijî xizaniyê û rakirina stasyona sinifa karker a welêt destnîşan kir. Weke serok, Lula di mijarên navneteweyî de, di nav wan de çalakiyên têkildarî bernameya nukleerî ya Îranê û guherîna avhewayê, roleke girîng lîst û wekî "mirovekî xwedî mebestên wêrek ji bo guhertina hevsengiya hêzê ya di navbera neteweyan de" hate binavkirin.[5] Rêveberiya wî ji ber skandalên gendeliyê, nemaze skandala Mensalão û Escândalo dos Sanguessugas [pt] di serdema wî ya yekem de, bû.

Li şûna Serfermandarê wî yê berê, Dilma Rousseff, Lula di forma Lulîzmê de li ser siyaseta Brezîlê şopek mayînde hişt. Ew di dîroka Brezîlê de yek ji siyasetmedarên herî populer tê binav kirin û dema ku li ser kar bû yek ji navdartirîn li cîhanê bû.[6][7][8] Di 2011 de, Lula, ku 40 sal cixarekêş bû, [9] bi kansera qirikê re hat teşhîs kirin û kemoterapî derbas bû, ku rê li ber başbûnek serfiraz vekir.[10]

Di destpêka sala 2016an de, Lula di bin Rousseff de serokê karmendê hate tayîn kirin, lê Dadwer Gilmar Mendes ê Dadgeha Federal a Bilind, ji ber lêkolînên federal ên domdar di wê demê de randevûyê asteng kir.[11][12] Di tîrmeha 2017an de, Lula bi tawanên şûştina pereyan û gendeliyê di dadgeheke nakokî de hat mehkûmkirin û bi neh sal û nîv zîndan hat cezakirin. Dadwerê federal ê dozê, Sergio Moro, paşê bû Wezîrê Dad û Ewlekariya Giştî di hukûmeta Jair Bolsonaro de.[13] Piştî îtirazek neserkeftî, Lula di nîsana 2018 de hate girtin û 580 roj di girtîgehê de ma.[14][15][16] Lula hewl da ku di hilbijartina serokatiyê ya 2018an de bibe namzed, lê li gorî Qanûna "Sala Paqij" ya Brezîlê hate betal kirin.[17]

Di mijdara 2019an de, Dadgeha Bilind a Federalî biryar da ku girtina îtîrazên li bendê neqanûnî ne û di encamê de Lula ji girtîgehê hat berdan.[18] Di adara 2021an de, Dadwerê Dadgeha Bilind Edson Fachin biryar da ku divê hemî mehkûmên Lula bêne betal kirin, ji ber ku ew ji hêla dadgehek ku li ser doza wî ne xwediyê dadrêsiya rast bû hate darizandin.[19] Biryara Fachin, ku ji hêla Dadwerên din ên Dadgeha Bilind ve di nîsana 2021 de hate pejirandin, mafên siyasî yên Lula vegerandin.[20] Dadgeha Federal a Bilind paşê di adara 2021 de biryar da ku dadger Moro, ku çavdêriya darizandina gendeliyê kir, alîgir bû. Hemî dozên ku Moro li dijî Lula derxistibû heya 24ê hezîrana 2021an hatin betal kirin, ku hişt ku ew di hilbijartinên 2022an de dîsa bibe namzet. Wî di tûra yekem de herî zêde deng wergirt û di tûra duyem de Bolsonaro têk bir.

Çavkanî biguhêre

  1. ^ Jeff Wallenfeldt (10 nîsan 2018). "Luiz Inácio Lula da Silva". Encyclopædia Britannica. Ji orîjînalê di 2 tîrmeh 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 27 tîrmeh 2018.
  2. ^ Nicas, Jack (30 çiriya pêşîn 2022). "Brazil ejects Bolsonaro and brings back the former leftist leader Lula". The New York Times.
  3. ^ "Luiz Inácio Lula da Silva" (bi portugalî). Biblioteca da Presidência da República. Ji orîjînalê di 22 adar 2017 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 30 hezîran 2017.
  4. ^ Throssell, Elizabeth 'Liz' (30 îlon 2010). "Lula's legacy for Brazil's next president". BBC News. British Broadcasting Corporation. Ji orîjînalê di 31 adar 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 29 adar 2012.
  5. ^ "Hemispheres" (PDF). Tufts. 2004. Ji orîjînalê di 5 tebax 2011 de hat arşîvkirin (PDF). Roja gihiştinê 17 tebax 2010.
  6. ^ "Lula leaves office as Brazil's 'most popular' president". BBC News. British Broadcasting Corporation. 31 kanûna pêşîn 2010. Ji orîjînalê di 2 kanûna paşîn 2011 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 4 kanûna paşîn 2011.
  7. ^ "The Most Popular Politician on Earth". Newsweek. 31 kanûna pêşîn 2010. Ji orîjînalê di 29 kanûna pêşîn 2010 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 4 kanûna paşîn 2011.
  8. ^ "Lula's last lap". The Economist. 8 kanûna paşîn 2009. Ji orîjînalê di 7 sibat 2018 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 4 kanûna paşîn 2011.
  9. ^ Carroll, Rory (10 adar 2010). "Lula stubs out smoking habit". The Guardian. London. Ji orîjînalê di 31 çiriya pêşîn 2012 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 29 adar 2012.
  10. ^ "Brazil ex-President Lula diagnosed with throat cancer". BBC News. British Broadcasting Corporation. 29 çiriya pêşîn 2011. Ji orîjînalê di 17 nîsan 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 21 hezîran 2018.
  11. ^ "Brazil judge blocks Lula appointment to government". BBC News. British Broadcasting Corporation. 17 adar 2016. Ji orîjînalê di 17 adar 2016 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 17 adar 2016.
  12. ^ "Justice Gilmar Mendes suspends Lula's nomination as Chief of Staff". Correio Braziliense (bi portugalî). Ji orîjînalê di 20 adar 2016 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 18 adar 2016.
  13. ^ "Bolsonaro appoints judge who helped jail Lula to lead justice ministry". the Guardian (bi îngilîzî). 1 çiriya paşîn 2018. Ji orîjînalê di 9 adar 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 22 kanûna paşîn 2021.
  14. ^ Sergio Lima, Mario; Adghirni, Samy (5 nîsan 2018). "Brazilian Judge Orders Arrest of Former President Lula". Bloomberg.com. Bloomberg. Ji orîjînalê di 9 çiriya pêşîn 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 6 nîsan 2018.
  15. ^ Lopes, Marina (5 nîsan 2018). "Lula verdict plunges Brazil into political chaos ahead of presidential election". The Washington Post (bi îngilîziya amerîkî). ISSN 0190-8286. Ji orîjînalê di 5 nîsan 2018 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 5 nîsan 2018.
  16. ^ "Brazil's former president Lula walks free from prison after supreme court ruling". the Guardian (bi îngilîzî). 8 çiriya paşîn 2019. Ji orîjînalê di 15 adar 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 18 adar 2021.
  17. ^ Lopes, Marina (31 tebax 2018). "Brazil's jailed former president Lula barred from running again by electoral court". The Washington Post. Ji orîjînalê di 1 îlon 2018 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 1 îlon 2018.
  18. ^ "Brazil's former president Lula walks free from prison after supreme court ruling". The Guardian. 8 çiriya paşîn 2019. Ji orîjînalê di 8 çiriya paşîn 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 8 çiriya paşîn 2019.
  19. ^ "Fachin anula condenações de Lula relacionadas à Lava Jato; ex-presidente volta a ser elegível". G1 (bi portugalî). 8 adar 2021. Ji orîjînalê di 8 adar 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 8 adar 2021.
  20. ^ "Lula: Brazil's ex-president cleared by Supreme Court". Reuters (bi îngilîziya brîtanî). 8 adar 2021. Ji orîjînalê di 16 nîsan 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 16 nîsan 2021.