Komara Îrlendayê

Éire
Komara Îrlendayê
Ala Nîşan
(Ala) (Nîşan)
Sirûda netewî: Amhrán na bhFiann
EU-Ireland.svg
Zimanên fermî Îrlendî û îngilîzî


Paytext Dublîn
Sîstema siyasî Komar
 - Serokdewlet
 - Serokwezîr
Michael D. Higgins
Micheál Martin
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

70.273 km2
2
Gelhe
 - Giştî
 - Berbelavî

4.234.925 (01.04.2006) kes
60.3 kes/km2


Dirav Euro (EUR)
Dem UTC+0
Nîşana înternetê .ie
Koda telefonê +353

Îrlenda an jî Komara Îrlendayê (bi îrlendî: Éire, bi îngilîzî: Ireland) dewletek Ewropayê ye. Îrlenda endamê Yekîtiya Ewropayê ye. Beşek ji axa Îrlendayê (bakurê welêt) ji sala 1921'ê ve di encama şerê îrlendî-înglîzî ji başûrê welêt hatiye qutkirin û weke Bakurê Îrlendayê di bin desthilatdariya Keyaniya Yekbûyî ya Brîtaniya Mezin û Bakurê Îrlendayê de ye.

ErdnigarîBiguherîne

Di hundurê giravê de bi giranî deşt hene, ku ji derve bi deverên çiyayî hatine dorpêç kirin.

Çemê Şahnnon, ku ji bakur ber bi başûr ve diçe, li giravê bi qasî 370 km dirêjtirîn e. Li deştan gelek golên ku bi girîngî şekil didin peyzajê hene. Lough Corrib gola herî mezin a Irelandrlanda ye û duyemîn mezintirîn gola girava Îrlenda ye piştî Lough Neagh li Irelandrlanda Bakur.

Çiyayê herî bilind Carrantuohill (navên din Carrauntoohil, Carrantual, Carntuohil) bi 1039 m[1] ye. Ew li başûrê rojavayê giravê di Macgillycuddy's Reeks de ye.

Ji sala 1980an vir ve şeş parkên neteweyî li seranserê welêt hatine damezrandin.

DîrokBiguherîne

Di Serdema Navîn de, Îrlenda dewletek federal bû ku keyê Îngilistanê wekî mîr bû. Digel vê yekê, damezrandina dewleta Îrlendayê ji Îngilistanê cuda bû û ev şert ma dema ku Îrlenda di sala 1541an de di yekîtîyek kesane ya bi Îngilistanê re bû keyek.

Di 1ê çileya paşîna sala 1801 de, Keyaniya Irlendayê bi Keyaniya Brîtaniya ve hate girêdan û Keyaniya Yekbûyî ya Brîtanya Mezin û ava kir. Dûv re Îrlenda bû beşek damezrîner a Keyaniya Yekbûyî heya ku şerek navxweyî ya 1919-1922 neçar kir ku netewe di sala 1921an de li du beşên îdarî, yek li bakur û yek li başûr, dabeş bike.

Beşa bakur, bi qasî ku bi parêzgeha Ulster re têkildar e, berdewam kir ku di nav Keyaniya Yekbûyî de parêzgehek û keyaniyek pêk bîne, dema ku beşa başûr, digel beşek piçûktir a Ulster, di nav Împeratoriya Brîtanî de dewletek azad hate ragihandin. Beşa başûr di rizgarbûna ji taca Brîtaniyayê de her ku çû pêşda çû û di sala 1949 de xwe komareke serbixwe ragihand. Di sala 1973 de, Îrlanda tevlî Civaka Aborî ya Ewropayê bû, ku pêşengê Yekîtiya Ewropayê ye.

Krîza darayî ya 2008an li welat giran xist, ku neçar ma ku teserûfên giran bike. Di nîvê salên 2010an de, krîza herî xirab derbas bû, lê fikarek mezin heye ku derketina Brîtanya ji Yekîtiya Ewropî dê zirarek mezin bide aboriya Îrlendî û hevkariya li dora Îrlendayê Bakur dijwartir bike.

Mijarên têkildarBiguherîne

Girêdanên derveBiguherîne

ÇavkanîBiguherîne

  Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawa?)
  1. Carrauntoohil 1,038.6m hill. In: mountainviews.ie. Abgerufen am 4. März 2022 (Inglizî).