Sándor Kőrösi Csoma

Sándor Kőrösi Csoma, herwiha Alexander Csoma de Kőrös, (bi macarî: Kőrösi Csoma Sándor, jdb. 27ê adara 1784an li Csomakőrös, Transilvanya; 11ê nîsana 1842an li Darjeeling, Hindistan) gerokekî mecar bû ku wekî damezrênerê Tîbetnasiyê tê hesibandin. Wî piraniya jiyana xwe ji bo vekolîna koka mirovên macar terxan kir. Li Japonê, ew yekem ewropî bû ku ji ber karûbarên xwe di sala 1933an de wekî ezîzekî Budîst (Bodhisattva) hatiye îlankirin.

Sándor Kőrösi Csoma
Kőrösi Csoma Sándor.jpg
Sándor Kőrösi Csoma
Jidayikbûn27 adar 1784 Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Chiuruș Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Mirin11ê nîsana 1842an (58 salî)
Darjeeling Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Sedema mirinêLerzeta li ser wîkîdaneyê biguherînê
Cihê goristanêTomb of Sándor Kőrösi Csoma Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
HevwelatîMecaristan Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Perwerde
  • University of Göttingen (1816–1818) Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Pîşe
  • Gervan li ser wîkîdaneyê biguherînê
biguherîne - Wîkîdaneyê biguherîneBelge

JiyanBiguherîne

 
Rêwîtiya Alexander Csoma bi rawestgeh û daneyên herî girîng.
 
Plaketa bîranînê ya Göttingen ji bo Csoma de Körös

Csoma, Szekler, teolojî û fîlolojî li Nagyenyed ji 1812 heya 1815 û zimanên rojhilatî ji 1815 heta 1818 li Göttingen li cem Johann Gottfried Eichhorn xwend. Li wir bi Johann Friedrich Blumenbach re dikeve têkiliyê. Vê yekê teza ku Magyaran ji dûndana Uygurên Tirknîjad in, temsîl kir. Bi îlhama vê ramanê, Csoma çû Asyayê da ku li ser jêdera gelê macar lêkolînê bike.

Csoma, ku bi ermenkî rind dizanî, bi karwanekî ku xwe ji Ermenîstanê ji Xorasanê vedişart, di sala 1821 an de derket rê û di ser Bexda, Tehran, Buxara û Lahorê re gihîşt Leh, paytexta Ladakh.

Di sala 1823an de ew wekî xwendekarek abbayê herêmî Sangye Phuntsog teqawid bû çû keşîşxaneyek Budîst a li Zanskar li Hindu Kush li Satluj û xwe fêrî fêrbûna Tîbetî û têgînên bingehîn ên Bûdîzmê kir. Xebatên wî jî ji hêla Lama Kunga Choleg, mamosteyê Phuntsog ve hatin piştgirî kirin. Rahîbên keşîşxaneyên derdorê jê re digotin Phyi-Glin-Gi-Grwapa, şagirtê biyanî, ji ber ku wî hînkirinên wan û zimanê wan mîna kesekî din berî wî negirtibû. Ji 1827 heya 1834 ew li ser alîkariyek hukûmeta Brîtanî li Ladakh dimîne.

Wî yekem rêzimana ku bi zanistî tê girtin weşand: A grammar of the Tibetan language (Kalkuta 1834), û yekemîn ferhenga tîbetî: Essay towards a dictionary Tibetan and English (Kalkutta 834). Bi saya vê xebatê, Analysis of the Kandjur (li ser hînkirinên bingehîn ên Bûdîzm, Kalkuta 1835) û nivîsên wî yên piçûktir, Csoma wek damezrênerê Tîbetnasiyê li Ewropayê tê hesibandin.

Lêkolîna Csoma ji Dalai Lama jî nereviya; ew yekemîn ewropî bû ku vexwendina paytext Lhasa ji 11mîn Dalai Lama wergirt. Lêbelê, berî ku ew dest bi rêwîtiyê bike, Csoma li Darjeeling li piya Himalayayê mir. Arşîva Csoma ya Akademiya Zanistî ya Mecaristanê, ku kar û berhemên wî yên di derbarê wî de digire, di sala 2009an de ket nav Mîrata Belgeyên Cîhanî.

Berhemên wîBiguherîne

  • A grammar of the Tibetan language in English (Kalkutta 1834)
  • Essay towards a dictionary Tibetan and English. Prepared with the assistance of Bandé Sangs-rgyas Phuntshogs, a learned Láma of Zangskár, by Alexander Csoma de Kőrös. Siculo-Hungarian of Transylvania. During residence at Kanam, in the Himálaya mountains, on the confines of India and Tibet. 1827–1830. (Kalkutta 1834)
  • Analysis of the Kandjur (über die Grundlehren des Buddhismus, Kalkutta 1835)

WêjeBiguherîne

Girêdanên derveBiguherîne


ÇavkanîBiguherîne