Cudahiya di navbera guhertoyên "Dabeşbûna Koreyê" de

B
''Gotara sereke [[Şerê Koreyê]] ye.''
 
Ev dabeşkirina Koreyê, ya ku hezar salan zêdetir yek bû, hem ji aliyê Bakur ve hem jî ji aliyê Başûr ve wekî demkî hate dîtin. Ji 1948an heya destpêkirina şerê navxweyî ya di 25a hezîrana 1950 de, hêzên çekdar ên her aliyekî li ser sînorê ketin nav pevçûnên xwînrijî. Di 1950 de, dema ku hêzên Koreya Bakur Koreya Başûr dagir kirin, [[Şerê Koreyê]] dest pê kir û ev pevçûn bi rengekî berbiçav zêde bûn. [[Neteweyên Yekbûyî|NYê]] ji bo parastina [[Komara Korêyê|Başûr]] bi hêzek midaxileyî şerê kir ku ev hêz li bin pêşengiya DYAyê bû. [[Korêya Bakur|Komara Demokratîk a Gel a Koreyê]] hewl da ku hemû girav di bin rejîma xwe de bike yek û ji ber wê jî bi dagirkirinê ve dest bi sepandina polîtîkayên xwe kir wekî neteweyîkirina endustriyê, reforma axê û nûkirina Komîteyên Gel.<ref />[[Wêne:Korea_at_night.png|girêdan=https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAne:Korea_at_night.png|rast|thumb|Dabeşbûna giravê bi saya ronahiyên hêla Başûr bi zelalî ji fezayê jî tê dîtin.]][[Neteweyên Yekbûyî]] sebeba midaxileya xwe wiha îzah kir ku ew dixwazin sînoran bi ya peymanê dîsa ava bikin a ku dora paralela 38em e. ''Syngman Rhee'' yê ku serokê Başûr bû, ragihand ku êrişa Bakur sînor ji holê radike. Bi heman awayî Serfermandarê Giştî yê NYyê, ''General Douglas MacArthur'' diyar kir ku wî dixwest ku Koreyê yek bike, ne ku tenê hêzên Koreya Bakur paşde vegerîne.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|last=Stueck|first=William W.|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-11847-5|location=Princeton, NJ|pages=[https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue/page/87 87]–88|url-access=registration}}</ref> Lê belê, Bakur ji % 90ê başûr dagir kir heya ku êrişa hêzên pêşengiya DYAyê dest pê bike. Gava ku hêzên Koreya Bakur ji başûr hatin derxistin, hêzên Koreya Başûr di 1ê çiriya paşîn de ji paralela 38ê derbas bû û ket hêla Bakur û hêzên DYAyê û yên NYê jî piştî hefteyekê paş artêşa Başûr ketin Bakur. Ev tevî hişyariyên [[Komara Gel a Çînê]] bû ku ragihandibûn, heke leşkerên DYAyê paralelê derbas bikin dê ew ê midaxile bikin.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|last=Stueck|first=William W.|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-11847-5|location=Princeton, NJ|page=[https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue/page/89 89]|url-access=registration}}</ref> Gava ku wî bakur dagir kir, Komara Koreyê hewil da ku hemû girav di bin rejîma xwe de bike yek û dest bi polîtîkayên xwe kir.<ref name="Cumings20056">{{Cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|author-link=Bruce Cumings}}</ref> Gava ku hêzên DYAyê berê xwe dan bakur, Çîn êrîşî wan kir û ew vegerandin başûr.
 
[[Wêne:Korea_at_night.png|girêdan=https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAne:Korea_at_night.png|rast|thumb|Dabeşbûna giravê bi saya ronahiyên hêla Başûr bi zelalî ji fezayê jî tê dîtin.]]
 
[[Neteweyên Yekbûyî]] sebeba midaxileya xwe wiha îzah kir ku ew dixwazin sînoran bi ya peymanê dîsa ava bikin a ku dora paralela 38em e. ''Syngman Rhee'' yê ku serokê Başûr bû, ragihand ku êrişa Bakur sînor ji holê radike. Bi heman awayî Serfermandarê Giştî yê NYyê, ''General Douglas MacArthur'' diyar kir ku wî dixwest ku Koreyê yek bike, ne ku tenê hêzên Koreya Bakur paşde vegerîne.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|last=Stueck|first=William W.|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-11847-5|location=Princeton, NJ|pages=[https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue/page/87 87]–88|url-access=registration}}</ref> Lê belê, Bakur ji % 90ê başûr dagir kir heya ku êrişa hêzên pêşengiya DYAyê dest pê bike. Gava ku hêzên Koreya Bakur ji başûr hatin derxistin, hêzên Koreya Başûr di 1ê çiriya paşîn de ji paralela 38ê derbas bû û ket hêla Bakur û hêzên DYAyê û yên NYê jî piştî hefteyekê paş artêşa Başûr ketin Bakur. Ev tevî hişyariyên [[Komara Gel a Çînê]] bû ku ragihandibûn, heke leşkerên DYAyê paralelê derbas bikin dê ew ê midaxile bikin.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|last=Stueck|first=William W.|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-11847-5|location=Princeton, NJ|page=[https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue/page/89 89]|url-access=registration}}</ref> Gava ku wî bakur dagir kir, Komara Koreyê hewil da ku hemû girav di bin rejîma xwe de bike yek û dest bi polîtîkayên xwe kir.<ref name="Cumings20056">{{Cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|author-link=Bruce Cumings}}</ref> Gava ku hêzên DYAyê berê xwe dan bakur, Çîn êrîşî wan kir û ew vegerandin başûr.
 
Di sala 1951an de eniyên li rex paralela 38em aram bûn û her du alî dest bi nirxandina agirbestê kirin. Lê belê, ''Rhee'' disxwest ku şer dewam bike heya ku Kore li bin serokatiya wî bibe yek.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|last=Stueck|first=William W.|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-11847-5|location=Princeton, NJ|page=[https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue/page/141 141]|url-access=registration}}</ref> Aliyê komunîst piştgirî da xeta agirbestê ya ku li ser paralela 38em hatibû damezrandin, lê NYê piştgirî da xetek li ser bingeha erdekî hevpar ku ji hêla leşkerî ve tê parastin.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|last=Stueck|first=William W.|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-11847-5|location=Princeton, NJ|pages=[https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue/page/139 139], 180|url-access=registration}}</ref> Pozîsyona NYê, ku ji hêla DYAyê ve hatibû formulekirin, li dijî lihevhatineke din a mizakireyan derket.<ref>{{Cite book|title=Korea: Where the American Century Began|last=Pembroke|first=Michael|date=2018|publisher=Hardie Grant Books|pages=187–188}}</ref> Di destpêkê de, DYAyê xetek pêşniyaz kir ku di [[Pyongyang]]<nowiki/>ê re derbas dibe ku ev der dûrî eniyên şerî bû û pir li bakur bû.<ref>{{Cite book|title=Korea: Where the American Century Began|last=Pembroke|first=Michael|date=2018|publisher=Hardie Grant Books|page=188}}</ref> Çînî û Koreya Bakur di dawiyê de li şûna paralela 38em li ser xeta erdekî leşkerî yê hevpar li hev kirin, lê gelek nerazîbûn bûn sedema pêvajoyeke mizakereyê ya zor û zehmetî.<ref>{{Cite book|title=Korea: Where the American Century Began|last=Pembroke|first=Michael|date=2018|publisher=Hardie Grant Books|pages=188–189}}</ref>
1044

guhartin