Cudahiya di navbera guhertoyên "Hinduîzm" de

8 bayt hatine jêbirin ,  berî 9 salan
B
îy → iy
B (r2.6.4) (robot serzêde kirin: ext:Induismu)
B (îy → iy)
'''Ola hindû''' an '''hinduîzm''' ((सनातन धर्म; di heman demê de Sanātana Dharma - सनातन धर्म, ve Vaidika-Dharma - वैदिक धर्म tê zanîn. Oleke pir berfirehe. Navê xwe ji [[Hîndîstan]] û dore digirê.
== Ola Hîndû ==
Hîndûyîm, prensîbe wî herî girîng [[Dharma]] ya. Dharman, ji aliyê olî û civaknasî ve, ku ku di her mijar û xalê de tevgerên xwe mirov bi guharanê, hebûna wê hemûkî dike nava xwe de. JI ya herî serî re ji rastitiyê(realite) re berg dike û bawer dike ku tim mirovahî wê rastitiyê farq bike. Li gor Hîndûyîzm li gor baweriya wê dojehê an ji lenetkirin ya ebedî nîn e. Tenê di ´Vaishnavvism Dvaita´ ye ku pêştî zayîn li sadsala 13. afirî de heya. Madhva giyan li sê beşan cudekiriya û anîyaaniya ser ziman.
 
1.Gîyanên ku wê gihina Mokşa, ji wan re Mukti-yogyas tê gotin.
3. haya dawiya jiyanê giyanên ku wê êş û elemê kişênin û hatina lenetkirin, Tamo-yogyas.
 
weke hîmê nêrîtan hemû tê tê dîtin nêzîkatiya perspektife monîst û dûalîtî weke olên mezopatayayî ji xwedeyekî weke ku di felsefe wê de tê ser ziman "deîzm" yek yazdantî, riyên pir-yaznditîyêyaznditiyê hemûkan erê dike. Riya Hîndû, hêzdarî, ji zore dûr, tevgerên baş û rastiti zagona wê têne ser ziman. Hemû "karma" paqijbûn û ta ku xwûde kifş bike her hebûn wê careke din bi laş bibe. Ev wê wilo domê. Ew parastgahên pir xweşik û di malên hîndû de ew ola ku tişî rehetî û hûzûr, [[Metafîzîk]] û [[Yoga]] awayê zanistê ji di afirêne.
 
Hîndû, olaka [[Mîstik]] e. Di vê olê de hundurê şaxsiyetê û rastiyê bi şaxsi tecrûbe bike, wê di dawiyê de xwûde û mirov bike YEK baweiya wê ye ku mirov digihêne asta wê ye herîbilind. Hîndûyîzm, olaka dinyayê ye herî kevn e. Serê wê ne kifşe ku kengî bûya. Haya berî deme dîrokê ya ku tê nîvîsandin diçê. Hîndûyîzm, haya ku berî zayînê, ku "Vada"yên wê hatina nivîsandin, diçê berî wê. Berî zayîne di demên Pre-Harapa û harapa de Hîndûyîzm ola [[Şaristaniya Îndûsan]] bû. JI vê demê ku maya hin şûnpê ji "Şîva"hatina dîtin. Yekî wê avakiriya bi nav nîn e.
 
Prrabdha karma, awayê karma yê ku naye guharandina. Ji ber vê ji, "amcama" wê bê jîn kirin. wê divêt ku bê qat kirin. Di tijbêhe derketina tîr ji kavan. Ku tîr ji kavan derket, êdî "ew baxtê wê jîn bike". Tiştekî li ser tîr bike nîn e. Ya tenê bike ji, ewe ku "kriyamana karma" yanî ew rewşe ku heyî an ji wê piştre careke dî weke wê bê jîn kirin, li gor wê xwe amede bike. Ku tîrekî dî ji kavana wî derket, wê baş cihê ku wê heriyê de kifş bike. Li ser wê bi hizire. Mirov haya ku ji hemû karmayên xwe paqij bibe wê êdî hertimî bi mire û bibe. Ev ji "samsara" ya. Wê li samsara bimêne, haya hingî. Êdî ku tiştekî fêr bike û jîn bike nema, Cihê ku jê re dibêjin "Mokşa" yanî cihê ku wê lê xilas bibe, wê gihê wir. Êdî wê samsara mirin û bûnê wê jê re bidawi bibe.
== BawerîyênBaweriyên wê ==
Baweriyên ku Hîndûyîzm erêkirine mirov karê weha bêne ser ziman.
* Vedayan(Samhitan, Brahmanan, Aranyakan, û Upanşadan) gotinên xwûde ne. Di asta bilind de ku hebûnên "Reşî"yan bi riya wahîyanwahiyan hatina.
* Evin in û do hundur de ne, û li herderî ne, hem afrînerin û hem ji yên ku hatina afirandin bixwe ne ji, Ku bi gelek awayan mirov karê wan bihizirê, di awayên cûre de hatina binavkirin, hemû tiştî, ku hemû hebûn û gerdûnê dike hundurê xwe de, ku di dilê her giyanî de ye, "giyana ser" ku tê zanîn Xwûde.
* Gerdûn herdayimî di bûn û parastin û ku di pêvajoyên tinekirinê de buhurtî û dayimî bûyî..
 
== Metnên Pîroz ==
Ola Hîndûyîzm, ji [[Budîzm]]ê cudetir, olaka wahiyê ya. bi vê ji, gelek metnên pîroz ku hene, biqasî ku bi hebûnên ser-xweza re anîna wan ya ser ziman an ji bi hebûna xwûde re girdayîne, wilo bi ji têne tê bawer kirin. Di ola Hîndûyîzmê de pêxamberî bi bêja "Rîşî" tê ser ziman. Lê ev bêja bi wate xwe ya ku tê ser ziman, ji bêja pêxambertiya ye ku di rojhilata navîn tê ser ziman,pir cude ya. Di olên rojhilata navîn de pêxamber ji aliyê xwûde ve tê hilbijartin(naqandin). Di Hîndûyîzmê de pêxamberî dîyardeyaka ki tê qizinckirina. Mirovekî ku pir caran miribe û rabûbe(reankarnasyon) û her weha bi dîtin be, ew giyanên ku di asta bilind de ne, bi wan re karê bikeve têkiliyê de û wahîyanwahiyan hildê bêne û zanistên veşarti û rastteqîniyên xwûde hildê.
 
Mtnên hîndû yên pîroz bi du beşan têne ser ziman. "Şrutî" û "Smrîtî". Şrutî ji di wate xwe de "hiskirin"ê têne ser ziman. Şrutî ti nivîskarê wê nîn in. Ew pîrozîyênpîroziyên ku hatina ragihandin li RîşîyanRîşiyan, ew in. Vedayan, di destana [[Upanîşadan]] û [[Mahabarata]]yan de, ku beşek ji ye [[Bhagavad Gita]] kategoriya Şrutî de ya. Di mezhebe [[Saîvîsm]] de "agama"yên "Şîva" karin tenê di kategoriya Şrutî de têne hasibandin. Li gor Şîvayan agamayan, weke Vedaya rastûrast ji xwûde dibin û wahî ne û herî kêm biqasî Vedayan kevn in. Bi hezar salan bi gotinê bi dev hatina hatina roje me. Di hersê mezhebên din ji "Agama"yana weke Smrîtî têne erêkirin. Smrîtî ji, wate wê, "ye hêjaya bi bîrkirine". Di olê de cihê wan pişt ŞrutîyanŞrutiyan re têt. Smrîtî kategoriyên wê yên bin ji weha ne. Dharma Şastra(zagon û xal), Mahakawyayan( têde; ku destan, Mahabarata û Ramayana cih digirin), Puranayan(çîrok û an ji nivîsan), Sutrayan(Gotinên bavûkalan û yên weha têne afirandin), Agamayan(Mantrayan, Tantrayan û Yantrayan ku felsefe du hundurê wan de ya), Dyasanan(Ku "Vedanta" ji di nav de felsefeyên ku têde hene) Bi vê re hê heya. Di Smrîtî de 18 navên ku pir girîng ji têne hasibandin hene. Ew ji weha ne; 1. [[Manu Smrîtî]], 2. [[Yajnavalkya Smrîtî]], 3. [[Parasara Smrîtî]], 4. [[Wîşnû Smrîtî]], 5. [[Dakşa Smrîtî]], 6. [[Samvarta Smrîtî]], 7. [[Vyasa Smrîtî]], 8. [[Harîta Smrîtî]], 9. Satatapa Smrîtî]], 10. [[Wasîştha Smrîtî]], 11. [[Yama Smrîtî]], 12. [[Apastamba Smrîtî]], 13. [[Gautama Smrîtî]], 14. [[Devala Smrîtî]], 15. [[Sankha-likhita Smrîtî]], 16. [[Usana Smrîtî]], 17. [[Atrî Smrîtî]], 18. [[saunaka Smrîtî]] hene. Ev nav ji tê de pir girîng in.
 
Pêre ji divêt mirov bêne ser ziman, ku çar mezhep di hîndûyîzmê de hene, Ew navê weha ne; [[Şaiwîsm]], [[Şaktîzm]], [[Vişnaîzm]] û [[Smartîzm]].
35.680

guherandin