Cudahiya di navbera guhertoyên "Fenîke" de

46 bayt lê hatin zêdekirin ,  berî 10 salan
B
r2.7.2) (robot serzêde kirin: jv:Bangsa Fenisia; kozmetik değişiklikler
B (r2.7.1) (robot serzêde kirin: hy:Փյունիկիա)
B (r2.7.2) (robot serzêde kirin: jv:Bangsa Fenisia; kozmetik değişiklikler)
[[Wêne:Phoenicia map-en.svg|thumb|200px|Fenîke]]
 
[[ImageWêne:PhoenicianTrade.png|thumb|200px|Rotaya seferên baziragnîyê fenîkiyan]]
[[Wêne:Phoenician alphabet.svg|thumb|200px|Alfabeya zimanê fenîkî]]
 
'''Fenîkî''' gelekî [[semîtîk]]î li xakên îroj [[Lebnon]] û [[Sûrî]] li beravên [[Deryaya Navîn]] wek bajar dewletên serbixwe serwerî ajotî bûn. Li wan hinek wiha bûn:
* [[Akka]]
* [[Arwad]]
* [[Arados]]
* Çiyayên [[Bîblos]]ê
* [[Berîtos]]
* [[Sîdon]]
* [[Tîros]], demekî dirêj wek bajarê peşeng bû
 
== Etîmolojî ==
Navê welatê fenîkiyan "Fenîke" ji navê yewnanî ''Phoinikes'' de hat afirandî bû. Ew di pirtûka [[Homeros]] de wek φοίνιξ (''phoinix'', yewnanî ''sorik'') dihat dîtin û ji bo kardestên wanê kisûrên sor dihat bikaranîn. Dîsa ewna bi bazirganîyê kisûrê sor dixabitin.
 
[[Kolonî]]yeke fenîkiyan, li şûna [[Tûnis]]a îroj [[Kartaca]]yê bûn. Kartacayî dîsa ji aliyê [[Împeratoriya Romê|romayiyan]] ve wek ''Poeni'' (''Pûnî'') dihat navandin.
 
== Orjîn ==
Gorî [[mîtolojî|mîtolojiya]] wewnanan [[Phoinix]] bavê fenîkiyan bû. Ew birayê [[Kadmos]] û [[Europa]] bû.
 
Gorî lêkolînên arkeolojîk jî nîjadan wan ji [[Nîvgirava Sîna]] bû.
 
== Ziman ==
Zimanê wan zimanekî [[Zimanên semîtîk|semîtîk]]î ji zimanên semîtîkên bakur rojava (an zimanên [[kenanî]]) bû.
== Dîrok ==
Di [[sedsala 8'an b.z.]] de fenîkiyan serweriya xwe wunda kir û ketine bin bandora [[Asûr]]an. Di sala [[701 b.z.]] de Asûran bajarê fenîkiyan derve [[Tîros]] (Şûr) dagir kir.
 
Di sala [[586 b.z.]] de ewna, derve Tîros, ketina bin serweriya [[Babîl]]an. Lê ewna [[520 b.z.]] şunda ketina bin serwerîya [[Pers]]an.
 
Gorî [[Herodot]] wan li dor [[600 b.z.]] de bi Keyê Misirê [[Necho II]] re peymanek kirin û ewna ji Nîvgirava Sînayê di [[Deryaya Navîn]] de derketina gereke. Ewna bi keştîyên nêzî 40 m [[Somalî]], Ekwator, [[Efrîqaya Başûr]] re ji pê re beravêb Efrîqayê rojava re çerxe Deryaya Navîn bûn û ew sefera xwe temam kirin. Gorî wê seferê wan 30.000 km sê salan de temam kirin. Lê va sefera ji aliya Herodot ve tenê hat nivisandin û rastiya xwe bi gumanbar e.
 
Ji pê [[Îskenderê Mezin]] di [[332 b.z.]] de Tîros dagir kir re û di [[146 b.z.]] de jî [[Împeratoriya Romê]] [[Kartaca]] dagir kir re şarmendiya Fenîkeyê dawî bû.
 
== Aborî ==
=== Erjing ===
Fenîkeyê şarmendiya cara pêşin renga [[erjing]] bikaranî bû.
 
=== Deryavanî ===
Fenîkiyan deryavanên mezin bûn. Wan ser derya re bezirganî dikir û li [[nîvgirava Îber]], [[Sîcîlya]] û [[Qubris]] gelek kolonî ava kirî bûn.
 
== Nivîs ==
[[Alfabe]]ya wan ji alfayên Ewropayê re bingehî kirî bû. [[Alfabeya Fenîkiyan]].
 
== Bibîne ==
* [[Alfabeya Fenîkeyan]]
* [[Kartaca]]
 
== Weblinks ==
* http://phoenicia.org - Li ser Fenîkeyan
* http://www.phoenician.org/ Li ser fenîkeyan û aborîya wan
 
 
 
[[Kategorî:Dewleta dîrokî]]
[[it:Fenici]]
[[ja:フェニキア]]
[[jv:Bangsa Fenisia]]
[[ka:ფინიკია]]
[[ko:페니키아]]
28.454

guhartin