Open main menu

Berxwedana afrînê a dîrokî [Berxwedana dîrokî ya Efrînê][2] wê, navê pirtûka nivîskarê kurd abdusamet Yigit bê. Pirtûk li ser pêvajoya hrîşên rejima tirk ên di dstpêka sale 2018an de ku wê bên dayîn destpêkirin bê.

Berxwedana afrînê a dîrokî[1]
Nivîskar Abdusamet Yigit
Şêwe rojev, Civak Û dîrok
Ziman Kurdî
Dîrok 2018
Weşanxane Soran
Rûpel 670
ISBN ISBN 978-3-981668-67-4

Abdusamet Yigit wê, di pêvajoya berxwedana kobanê de jî wê pirtûka xwe ya li ser berxwedana kobanê ya bi navê Kobanî, Stalîngrada kurdan-Berxwedana Kobanê ya dîrokî wê binivîsênê. Pirtûk, bi kurd û li ser pêvajoya afrînê û hêrîşên berî yên rejima tirk û komên çekdar ên ku wê rejima tirk wan bide ajotin li ser afrînê wê, bînê ser ziman. Pirtûk, wê, li dora 700 rûpelî bê. Wê, pêvajoya hêrîşên li afrînê, berî wê, rewşên dîplomatîkî ên li ser afrînê û berî wê rewşên ku wê li bakûr, rojava, başûr û rojhilatê kurdistanê wê bên jînkirin jî wê, hûrûkûr wê di pirtûkê de wê li ser wan bê sekin in. Pêvajoya hêrîşên li başûrê kurdistanê, li şengalê û piştre bi alikarîya îran û tirkiya û hêzên navnetewî ajotina çeteyên haşdî-şabî lli ser başûrê kurdistanê jî wê, di pirtûkê de wê, li ser wan bê sekin in. Pirtûk wê, ji aliyê ve wê, nivîskar abdusammet yigit wê, di dewama pirtûka ya bi navê ´Berxwedana Afrînê a dîrokî´ de wê binivîsênê. Gelek mijarên sîyesî, dîplomatîkî, civakî û politikî ku wê di pirtûka berxwedana kobanê a dîrokî de w bênê li ser ziman wê, di vê pirtûka xwe de jî wê, li ser bisekinê û bînê li ser ziman.

Wekî din pirtûka berxwedana afrînê a dîrokî wê, di rojên berî destpêkirina hêrîşên rejima tirk ên li ser afrînê wê bê destpêkirin. Berî vê pêvajoya hêrîşên rejima tirk wê, komên çekdar ên bi navê û ´artişa sûrîya azad´ ku wê, bên ajotin û hêrîşkirin li ser sûrî wê, di destpêkê de wê bale nivîskar wê bikişênê û wê bi wê re wê dem bi dem wê bînê li ser ziman. Piştre wê, dema ku wê ew bibînê ku wê hêrîşên li ser afrînê wê gav bi gav wê zêde bibin û wê alaqa li wê zêde bibê wê, nivîskar jî wê bi wê re wê, heya ji afrînê wê qût nekê û wê bi berdewamî wê bênê li ser ziman. Piştre jî wê, dema ku wê pêvajoya hêrîşên rejima tirk li ser afrînê wê destpêbikin wê, bi tememî wê heya xwe wê bide ser afrînê wê di wê de wê bi zêdeyî wê li ser nivîsandina wê bisekinê. Afrîn wê, çawa wê gav bi gav wê bi ber pêvajoyek şer ve wê bê kirin û wê pêvajoyên hêrîşê li wê û li hewirdora wê werina kirin û wê bi çi armancê wê ew hêrîş li wê bên pêşxistin wê nivîskar wê li ser wê bisekinê.

Gotina afrînêBiguherîne

Nivîskar di pirtûkê de tînê lli ser ziman ku wê gotina ´afrînê´ wê gotineka ji kurdî bê û wê di dema hûrî û mîtannîyan de wê, weke ´afrîn´ ango ´arîn´ wê were bikarhanîn bê. Di dewama wê de wê nivîskar wê balê bikişênê li ser wê ku wê arîn wê, navê ´yazdanakî di mîtolojiya kurdî de bê. Wê bi wê rengê wê temen û atîmolojiya gotinê wê li ser wê bisekinê û bînê ser ziman.

Navaroka pirtûkêBiguherîne

Navaroka pirtûkê wê, ji gelek beşên dirêj wê pêkwere. Beşa pêşî wê li ser destpêka pêvajoyên hêrîşên rejima tirk ên ku ew li afrînê dikê bê. Beşa duyem wê li ser pêvajoyên berê vê pêvajoya hêrîşên rejima tirk bê. Wê di vê beşê de wê, bi dirêjî wê rewşa civakî û rojava wê bi ya bakûrê kurdistanê û pêşketinên wê re wê, bînê li ser ziman. Ji aliyekê din ve jî wê, di vê beşê de wê, pêvajoya hêrîşên rejima tirk ên l ibajarên kurdan ên bakûrê kurdistanê ên weke cizîra bota, nisêbînê, geverê hezexê, silopî, farqînê, sûrê û hwd wê bisekinê. Nivîskar wê, di dewama wê de wê, bahse hêrîşên li ser afrînê bikê. Di pêşgotina pirtûkê de wê, nivîskar wê bêjê ku "wê, çawa wê, komkujiya dersimê, zilanê, helebçê, şengalê û kobanê wê bê kirin wê bi wê mantiqê wê hêrîşî afrînê û giştîya rojava jî wê bê kirin.

Di dewama wê de wê nivîskar wê bahse rewşa jîyane civakî a li herêmê bikê. Wê, bi wê re wê bênê li ser ziman. Wê, bi dîrokê re wê rewşa civake kurd a rojava wê bînê li ser ziman. Di beşa sêyem a pirtûkê de wê, li ser pêvajoya refarandûmê û rewşên piştî wê di qawimin wê bisekinê. Di dewama wê de wê pêvajoya hêrîşên çeteyên ´haşdî-şabî´ wê bînê li ser ziman. Di bêşa çarem a pirtûkê de wê li ser pêvajoya rewşên weke dagirkirina cerablûs, azaz û îdlîbê wê bê sekin in. Wê ev pêvajo wê çawa û wê di çi rengê û awayê de wê bên pêşxistin wê li ser wê bisekinê.

Di beşa pêncem de wê bahse rewşa başûrê kurdistanê, avêtina keyyuman li şaradarîyên kurd, girtina wekilên kurd û pêvajoya hewldana tafisandina kurdên bakûrê ji aliyê rejima tirk ve wê lli ser wê bisekinê. Di dewama wê de wê çawa wê gav bi gav wê bi ber pêvajoya hêrîşa li ser afrînê de wê bê çûyin wê lli ser wê bisekinê. Di vê beşê de wê, rewşa zihniyetî a rejima tirk, nêzîkatîya wê ya li kurd, pêvajoyên înkara rejima tirk û qadaxayên li ser zimanê kurdî û çanda kurd û pêşîlgirtina xwe bi kurdî û civakî weke kurd hanîna li ser ziman wê, lli ser wê bisekinê.

Di beşa şeşm de wê, li ser pêvajoya jenosîdkirina şengalê, destavêtina jinên kurd ên êzîdî ji aliyê DAÎŞê û têkiliya van hêrîşan bi rejima tirk ve wê li ser wê bisekinê. Di vê çerçoveyê de wê bi awayekê pirr zêde zêdetir wê, li ser rewşa şengalê û ya afrînê û pêvajoya hêrîşan li kurdistanê ji şengalê heta afrînê wê hûr û kûr wê li ser wê bê sekin in. Di vê beşê de wê, rewşa civake kurd a êzîdî, renge ol û bawerî, dîrok û felsefeya wê jî wê bê hanîn li ser ziman.   Ev beşa pirtûkê wê weke beşeka dîrok a ku wê pêvajoyên hêrîşê wê analîz bikê bê. Ji aliyekê din ve jî wê, di v beşê de wê nivîskar wê, cih bide gelek minaq û mijaran ku wê bi wan wê bi wê bikê ku ew bide fahmkirin ku ol û bawerî çawa tê îstismarkirin li herêmê û li aliyê rejimên weke rejima tirk ve. Wê ber çî wê rewşa îsraîlê wê hertimî wê di rojevê de wê bê hiştin wê li ser wê bê sekin in. Nivîskar di destpêka vê beşê de dibêjê ku "wê, li herêmê rengekê rejimî ê ku wê çawa wê bi pirtûkan hebûna pirtûkan wê bide domandin wê hebê. Pirtûka filistînê heta roja me hewldana domandina wê, ne ji ber fikirkirina li filisitinîyan bê. Wê bo rejimên weke yên îran û tirkiya wê temenê derxistina pirsgirêkan û bi wê pirtûkên weke pirsgirêka kurd wê çawa bêî ku ew çareserîyekê ji wê re bibina domandin wê, di vê çerçoveyê de wê bikarbênin." Di dewama wê de nivîskar dibêjê ku wê, hertimî wê bi rengê olî wê nêzîkatî li vê pirsgirêka filistînê wê were kirin ku ew bo ku ew karibin bi demê re wê biidna domandin û hertimî wê karibin îstîsmarbikin bin."

Di vê beşa pirtûkê de wê, dem bi dem wê rewşa pêşveçûnên bakûrê kurdistanê û bi wê re pêşveçûnên li rojava wê bi hevdû re wê, were hildan li dest. Di vê navberê de wê, di nava vê beşê de wê, weke beşeka dirêj wê, bi nabê "mudahaleya li sûrî" bê û wê di vê beşê de wê, ji destpêja mudahaleyên li sûrî, sîyeseta hêzên dervî herêm û yên herêmê, rewşa rûsya û amarika wê were hildan li dest. 

Di pirtûka ´berxwedana afrînê a dîrokê´ de dîroka afrînêBiguherîne

Di pirtûkê de wê dîroka afrînê wê ji demên hûrî û mîtannîyan ve wê were hanîn li ser ziman. Dem bi dem bi cih bi cih di pirtûkê de wê, dîroka afrînê jî wê, di pirtûkê de wê, were hanîn li ser ziman. BI dîroka afrînê re pêvajoyên hêrîş û şer ên di demên bûhûrî de ku wê li dijî wê herêmê û ango afrînê wê werina pêşxistin wê di pirtûkê de wê li ser wan wê were sekin in. Di pirtûkê de wê bi giranî û zêdeyî wê, weke hêrîşeka bi hov a di dema hîttîtîyan de ku wê herêma afrînê û heta helebê wê bibê wê li ser wê bê sekin in. Ev hêrîş û piştî wê, kurd wê di rewşek çawa de wê bijîn wê li ser wê bisekinê. Navê afrînê û dîroka wê, di nava dîroka kurdistanê û çanda civake kurd de wê xwediyê çi wateyê bê wê nivîskar wê li ser wê bisekinê. Wê, di çerçoveya giringîya cihê afrînê ê di nava dîroka çanda civakî a kurd de wê nivîskar abdusamet yigit wê, bi nisêbînê re li rex hevdû û bi hevdû ve girêdayî wê bînê li ser ziman. Navê nisêbînê û afrînê wê, bi hevdû re wê di nava dîroka çanda civake kurd de wê bi giringîyeka mazin wê çawa wê hebê wê li ser wê bê sekin in.

Berxwedana afrînê a dîrokîBiguherîne

Navê pirtûkê wê berxwedana afrînê a dîrokî bê. Wê di vê pêvajoyê de wê wateya berxwedana afrînê û rengê wê, li ser wê bê sekin in. Wê hêzên li herêmê ku ew sîyesetê dikin û wê, çawa wê, sîyesetê bikin wê, li ser wê bisekinê. Di pirtûkê de wê, nivîskar Abdusamet Yigit wê bînê ser ziman ku wê, "pêvajoya hêrîşên li afrînê ê li rejima tirk wê heta demekê li astengîya rûsya û hebûna hêzên wê yên li afrînê wê bisekinê. Lê piştre wê di encama levkirinekê de wê rejim hêzên xwe wê ji herêmê vekişênê û ev wê were wateya destûrdayîna hêzên rejima tirk ku ew hêrîşî Afrînê bikin." Bi van gotinan wê, destpêka hêrîşên li afrînê wê di pirtûkê de wê li ser wan wê bênê sekin in. 

Ji aliyekê din ve jî wê, di pirtûkê de wê, dema berî berxwedana kobanê wê werê lli ser ziman. Wê ev dem wê, demên berê ên weke bi hêrîşên rejima tirk ên li ser cerablûsê, azaz û îdlîbê bê. Di vê çerçoveyê de wê li ser wê bê sekin in. Hêrîşên li ser afrînê wê, weke ku wê nivîskar wê weke destpêka berxwedana afrînê jî wê bênê li ser ziman wê "di 20ê çîleya 2018an de wê bê dayîn destpêkirin. Piştre jî wê, rejima tirk hêzên wê û artişa wê, gelek komên çekdar ên di bin navê ´artişa azad a sûrî" de hatina berhevkirin wê bên ajotin li ser afrînê û wê bidina hêrîş kirin. Bi wê re jî wê, dema ku wê hêrîşên li afrînê wê destpêkirin wê, li her çar beşên kurdistanê û li welatên ewropa wê kurdistanî wê dakevina qadan û wê xwepêşandinên şermazarkirina hêrîşên rejima tirk û çeteyên wê li afrînê wê şermazar û lenet bikin.

Bikarhanîna olê li dijî kurdanBiguherîne

Wê dema ku wê DAÎŞê wê hêrîşî kobanê û rojava bikê wê, bi rengekê olî wê bê maskekirin û wê bê dayîn hêrîşkirin. Ev kevneşopîya bikarhanîn û îstismarkirina olê wê, di dema hêrîşên rejima tirk ên li ser afrînê de jî wê bê bikarhanîn. Wê, di hemû mizgeftên xwe de wê, bixwezin ku ew ´bahs û propagandaya hêrîşa li afrînê bi gotinên olê were kirin. Wê ev jî wê were kirin   

Rêbazên hêrîşê ên rejima tirk ên li ser afrînêBiguherîne

Rêbazên hêrîşkirina rejima tirk li ser afrînê wê ji rêbazên DAÎŞê ên di hêrîşa wê ya lli rojava û kobanê de kku wê bikarhanîya wê ne cûda bê. Ji aliyekê din ve jî wê, gelek rêbazên wê bi şibihina rêbazên jenosîdkirina bosnîyan ji aliyê sirbistanê ve. Bi tememî ku mirov bi teybetî û xosletên wê re rêbazên hêrîşên rejima tirk ên li ser afrînê werênê berhevdû û fahmkirinê wê, bi tememî çerçoveya jenosîdkirina civake kurd a li rojava, afrînê û deverên wê bide dîyarkirin. 

Di rêbazên hêrîşên rejima tirk ên li ser afrînê de wê, weke ku wê nivîskar abdûsamet yigit di pirtûka xwe ya bi navê "berxwedana afrînê a dîrokî" de wê bênê li ser ziman "wê, çendî wê hêrîş wê weke hêrîşên leşkerî û weke du hêzên leşkerî ên bi hevdû re şer dikin wê bê hanîn li ser ziman jî lê wê, weke hêrîşên artişa tirk ên dijî civake kurd a sivîl bê. Wê bi tememî wê hêrîşî jîyane civakî û temenê wê yê pêşketî wê bê kirin." Bi vê rengê wê nivîskar wê, bênê li ser ziman. Nivîskar abdusamet yigit gotina ´du hêzên leşkerî bi hevdû re şerkirinê´ wê weke gotineka sernûxûmandinê´ ji wan hêrîşên rejima tirk ên li jîyane sivîl wê bînê û wê di pirtûkê de wê, bînê li ser ziman. Nivîskar wê weke minaq jî wê hêrîşên rejima tirk li bajarên bakûrê kurdistanê ên weke cizirabota, nisêbînê, hezexê, silopî, gever, farqîn, sûrê û hwd wê bînê li ser ziman. JI aliyekê din ve jî wê, pêvajoya hêrîşên li ser şengalê û kobanê bi kavilkirina van bajaran û rengên hêrîşên li wan û armancên di temenê kavilkirina wan bajaran de çi na wê bi wê bînê li ser ziman.


Berxwedana afrînê a dîrokî û serhildanên li beşên din ên kurdistanê û xwepêşandinên şermazarkirinêBiguherîne

Piştî hêrîşên li ser afrînê wê pirranîya deverên ku kurd li wan dijîn wê rabina li ser piyan. Wê xwepêşandinên mazin ên serhildanî wê bikin. Wê bi rojan ew bidom in. Wê ji gelek deveran wê weke ku wê di dema kobanê de wê bê wê, ciwanên kurd wê bi herikina li afrînê bo parastina wê. Her weha wê pêvajoyek ku wê di wê de wê hemû kurd wê rabina ser pîyan wê bê jîyankirin. 

Di pirtûka berxwedana afrînê a dîrokî de mijare jenosîda kurdên êzîdî û demên piştî wêBiguherîne

Mijara jenosîda kurdên êzîdî wê hûrûkûr wê bi awayekê dirêj wê li ser wê bê sekin in. Wê di pirtûkê de wê, beşek pirr zêde dirêj wê, bi tememî ji pêvajoya jenosîda kurdên êzîdî, rewşa wan ya piştî pêvajoya jenosîdê û hwd re wê were vaqatandin. Nivîskar wê, bi kûrahî wê di pirtûkê de wê, li ser pêvajoyên hêrîşên li ser şengalê û li bakûrê kurdistanê ên li bajarên kurdan wê li ser wan wê bisekinê. Ber ku nivîskar dixwezê têkiliya wan bi hişmendî û strtejiyên şer ên li kurdan ku ew hatina pêşxistin, di çerçoveya wan de têkiliya rewşa kavilkirina bajarên bakûrê kurdistanê, rewşa şengalê û jenosîda kurdên êzîdî û ya afrînê bi hevdû ve girêdayî di pirtûkê de tînê li ser ziman. Li gorî nivîskar mirov nikarê van hersê aliyan ji hevdû cûda werênê ser ziman. Heta ku wê, di dewama wê de wê, nivîskar wê, rewşa aloz a sîyesî ya piştî refarandûmê û hêrîşên çeteyên haşdî-şabî ên li ser başûr jî wê, weke ji aliyê başûrê kurdistanê ve pêvajoya hêrîşkarî a pêş li afrînê wê bînê ser ziman. Yanî wê, nivîskar wê bixwezê ku wê bi van hêrîşan re wê ji aliyê sîyesî, dîpomatikî û civakî ve wê, çawa wê temenê hêrîşan wê çêbikin û wê bêdengiyê wê di van waran de wê piştî hêrîşên weke yên li afrînê wê çêbikin wê bi wê armancê jî wê ew wê werina kirin û pêşxistin. Ji vê aliyê ve wê, nivîskar abdusamet yigit wê têkiliya rûxandina bajarên bakûrê kurdistanê ji aliyê rejima tirk ve, rewşa kavilkirina şengalê û jenosîda kurdên êzîdî, pêvajoya hêrîşên li ser rojava û rewşa piştî refarandûmê a hatî pêşxistin wê, di vê çerçoveyê de wê têkiliya wan bi pêvajoya hêrîşên li ser afrînê û rojava ve wê dênê.

Binere jîBiguherîne

ÇAvkanîBiguherîne